«محبت نیوز»- شواهد متعددی نشان میدهد که رویدادهای توصیفشده در کتاب استر، علیرغم ویژگیهای منحصربهفردش در بین کتابهای تاریخی کتاب مقدس، ریشههای محکمی نیز دارد.
کتاب استر از جمله کتابهایی است که در میان طومارهای دریای مرده یافت نشده و این موضوع دهههاست که مورد بحث پژوهشگران است. اما از ویژگیهای خاص این کتاب، توصیفات مفصل از کاخ هخامنشی، عدم ذکر صریح نام خدا (یهوه)، و نقش غیرمستقیم اما محوری او در پیشبرد داستان است.
در حالی که وجود مقبرهای منسوب به استر و مردخای در همدان، ایران، به عنوان شاهدی بر صحت این وقایع مطرح میشود، اما فقدان شواهد تاریخی قطعی برای این مقبره پیش از قرون وسطی و عدم اشاره به آن در ادبیات اولیه یهودی، تردیدهایی را برانگیخته است. با این حال، پژوهشهای جدید دلایلی برای تاریخی بودن این شخصیتها ارائه میدهند.
پژوهشهای تازه درباره صحت تاریخی کتاب استر
مرتضی عرب زاده سربنانی، دانشآموخته کارشناسی ارشد تاریخ ایران باستان از دانشگاه تهران طی مقالاتی جدید استدلال کرده است که وقایع داستان استر ممکن است پشتوانه تاریخی قویتری نسبت به تصورات پیشین داشته باشند.
او در مقالهای با عنوان «کتاب استر به عنوان منبعی برای تاریخ هخامنشیان» که در نشریه «خاور نزدیک باستان امروز» منتشر شده، مینویسد: «بخش قابل توجهی از مطالب تاریخی کتاب استر با شواهدی مطابقت دارد که اکثر منابع کلاسیک از آنها بیاطلاع هستند. این استقلال از منابع یونانی، کتاب استر را به عنوان یک منبع تاریخی برای تاریخ هخامنشیان، بیش از آنچه که به طور سنتی فرض میشد، مهم میکند.»
آقای سربنانی در مقالهای دیگر که در «مجله بینالمللی مطالعات ایران باستان» به چاپ رسیده، با استناد به کتاب استر ۱:۳ درباره سلطنت پادشاه از شوش (پایتخت پارس) و ضیافتی در سال سوم سلطنتش، به تطابق تاریخی اشاره میکند. وی با اشاره به سندی بابلی مربوط به اوایل سال ۴۸۳ پیش از میلاد، یعنی سومین سال سلطنت خشایارشا، که حضور او را در شوش در آن زمان تأیید میکند، نتیجه میگیرد: «این موضوع به طور کامل با گفتههای کتاب استر از دیدگاه گاهشماری مطابقت دارد.»
پیوندهای تاریخی یهودیان با ایران
حضور یهودیان در ایران به بیش از ۲۷۰۰ سال پیش بازمیگردد، از زمان تبعید اجباری توسط بابلیها در سال ۵۸۶ پیش از میلاد. این قدمت تاریخی توسط شواهد باستانشناسی، از جمله سنگ قبرهایی با نمادهای یهودی با قدمت حدود ۲۵۰۰ سال که آیزیک یومتوبیان کارآفرین یهودی ایرانیتبار و نویسنده کتاب «ایران من»، به آنها اشاره کرده، تأیید میشود. جامعه یهودیان ایران همچنان ارتباط عمیقی با داستان کتاب استر احساس میکند.
اورلی رحیمیان در مجموعه «فرزندان استر: تاریخ یهودیان ایران» از «بیت آوی چای» خاطرنشان میکند که جامعه یهودیان ایران، علاوه بر اسرائیل، بزرگترین جامعه یهودی در خاورمیانه و یکی از قدیمیترین جوامع یهودی مستمر در خارج از اسرائیل است.
رحیمیان میافزاید: «جامعه یهودیان، اقلیت دینی باستانی در ایران است. یهودیان ایرانی مهاجر اغلب درباره بازدید از مقبرههای استر و مردخای در همدان و نقش کوروش کبیر در نجات یهودیان تبعیدی صحبت میکنند. این رویدادها پیوند عمیقی بین تاریخ ایران، یهودیان ایران و تاریخ عمومی یهودیان ایجاد کرده است.»
وی همچنین به گفته یک جغرافیدان مسلمان قرون وسطایی اشاره میکند که شهر اصفهان در مرکز ایران، توسط یهودیان تبعیدی از اورشلیم تاسیس شده است. او بر حضور مستمر و طولانیمدت یهودیان در این سرزمین تأکید میکند.
رحیمیان تصریح میکند: «در سال ۵۳۹ پیش از میلاد، کوروش کبیر، بنیانگذار امپراتوری هخامنشی، بابل و سایر مناطق، از جمله سرزمین اسرائیل را فتح کرد. او به یهودیان اجازه داد به صهیون بازگردند و معبد اورشلیم را بازسازی کنند. میتوان فرض کرد که بخشی از یهودیان که از این فرصت استفاده نکردند، به شرق، یعنی به ایران، مهاجرت کردند.» به باور رحیمیان، رویکرد تساهلآمیز پارسیان به اقلیتها زمینه را برای دستیابی یهودیان به مناصب مهمی فراهم آورد، مانند عزرا (کاتب) و دانیال (مفسر خواب پادشاه).
سنت یهودیان ایران نشان میدهد که دانیال، مردخای و استر همگی در ایران دفن شدهاند، سنتی که ایرانیان نیز به آن باور دارند. با وجود کتابهای نوشته شده به زبان یهودی-فارسی، داستان استر در میان جامعه یهودیان ایران نسلهاست که حفظ شده و آن را بخشی از تاریخ و میراث خود میدانند.
نویسنده: جو الیزابت
منبع: allisraelnews
