«محبت نیوز»- یهودا گرامی، خاخام اعظم ایران، در بحبوحه تشدید تنشهای ایران با اسرائیل و آمریکا همچنان هر هفته هدایت مراسم عبادت یهودیان را در «کنیسه ابریشمی» تهران بر عهده دارد و میگوید: «هرچه جامعه یهودی بخواهد در ایران وجود دارد». اما جمعیت یهودیان ایران از انقلاب ۵۷ تاکنون به حدود یکپنجم کاهش یافته است.
«کنیسه ابریشمی» یکی از حدود ۶۰ کنیسه فعال ایران است. به گزارش والاستریت ژورنال، جامعه یهودیان ایران همواره میان حفظ هویت یهودی و برآورده کردن خواستههای جمهوری اسلامی در تنش به سر میبرد و اعضای آن میکوشند بیآنکه اقدامشان بهمنزله به چالش کشیدن حکومت تلقی شود، مناسک و باورهای مذهبی خود را دنبال کنند. بنابر این گزارش، جنگ با اسرائیل و آمریکا این وضعیت را پیچیدهتر کرده است.
جمهوری اسلامی ایران اسرائيل را به رسمیت نمیشناسد و ارتباط با آن را جرمانگاری کرده است. آقای گرامی شهروند ایران و آمریکاست و هنگام سفر به خارج اغلب با کسانی روبرو میشود که از شنیدن اینکه ایران خاخام دارد، چه رسد به جامعهای یهودی و متدین، شگفتزده میشوند. گرامی جمعیت یهودیان ایران را حدود ۲۰ هزار نفر تخمین میزند، هرچند برخی معتقدند که شمار آنها بسیار کمتر است.
یهودا گرامی گفت: «هرچه جامعه یهودی نیاز داشته باشد، در ایران وجود دارد»؛ از جمله یک یشیوا، مرکز سنتی آموزش علوم یهودی و ۲۴ حمام آیینی در سراسر کشور. اما یهودیان در ایران از امکان اظهارنظر و اثرگذاری در عرصه سیاست برخوردار نیستند.
گرامی که به تازگی برای نخستین بار از آغاز حملات اسرائیل و آمریکا به ایران از کشور خارج شده و برای شرکت در گردهمایی «اتحادیه خاخامهای کشورهای اسلامی» به بروکسل رفته بود، گفت: «من سیاستمدار نیستم. چیزی که برای من مهم است زندگی یهودی است، نه سیاست.»
با این حال، به گزارش والاستریت ژورنال، حفظ این زندگی یهودی مستلزم توافقی ناگفته با رهبران جمهوری اسلامی است؛ تا زمانی که جامعه یهودیان از سیاست دور بماند، به ایران وفادار باشد و از اسرائیل فاصله بگیرد، میتواند سنتهای خود را بهجا آورد. صفحه اینستاگرام یهودا گرامی تصاویری از او در حال برگزاری مراسم سنتی ازدواج، «بر میتصوا» و دیگر آیینهای یهودی را نشان میدهد.
تمایل گرامی به دوری از مسائل ژئوپلیتیک باعث شده است برخی او را مدافع جمهوری اسلامی بدانند. او گفت: «بله، گاهی میخوانم که مردم چنین چیزهایی درباره من میگویند، اما هدف من را گفتههای دیگران تعیین نمیکند. من پیامرسان هیچکس در جهان نیستم؛ پیامرسان جامعه خودم هستم.»
ایران میزبان یکی از کهنترین جوامع یهودی جهان است. جامعهای که قدمتش به ایران باستان باز میگردد. یهودیان در عید «پوریم» پیروزی بر هامان، وزیر دربار خشایارشا که در پی نابودی یهودیان امپراتوری هخامنشی بود، را جشن میگیرند.
گرامی گفت: « همه یهودیان هر سال یهودیان ایران را گرامی میدارند. همچنین آرامگاههای منسوب به شماری از پیامبران کتاب مقدس نیز در ایران واقع است.»
با این حال، به گزارش والاستریت ژورنال، جمعیت جامعه یهودیان ایران که پیش از انقلاب ۵۷ به بیش از ۱۰۰ هزار نفر میرسید، امروز بهطور چشمگیری کاهش یافته است و اعضای آن با محدودیتهای شدیدی روبرو هستند. آنها از ارتباط با بستگان و دوستان خود در اسرائیل منع شدهاند و نمیتوانند به این کشور، که مقدسترین اماکن یهودیت را در خود جای داده است، سفر کنند. ارتباط با یهودیان آمریکا، بهجز اعضای خانواده و دوستان نزدیک، نیز اغلب دشوار است.
گرامی گفت که این محدودیتها «مردم را تحت فشار قرار میدهد»، اما جامعه یهودیان میتواند بر آنها غلبه کند.
به گفته خاخام گرامی، جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران زندگی یهودیان در ایران را دشوارتر کرده است. او گفت: «جالب این است که ما در ایران همیشه با مسلمانان در صلح زندگی کردهایم و کنیسههای ایران، برخلاف بسیاری از کشورهای دیگر نیازی به تدابیر امنیتی ندارند.»
از تهران تا اورشلیم و بالتیمور، و بازگشت به تهران
یهودا گرامی هفت سال پس از انقلاب ۵۷ در تهران متولد شد و مدتی در اورشلیم و بالتیمور زندگی کرد و به تحصیل علوم دینی پرداخت. او از سال ۲۰۱۱ به عنوان خاخام اعظم ایران فعالیت میکند.
سام کرمانیان، مشاور ارشد فدراسیون یهودیان ایرانی مستقر در آمریکا که سالهاست گرامی را میشناسد، گفت که او هیچ الزامی برای ترک آمریکا نداشت، اما به دلیل تعهدش به جامعه خود تصمیم گرفت به ایران بازگردد.
کرمانیان گفت: «او باهوش، پرانرژی، جوان و متعهد است.»
گرامی پدر سه فرزند است، سفرهای زیادی میکند و اغلب با افرادی مواجه میشود که از زندگی یهودیان در ایران متعجب هستند و درباره علت آن سوال میپرسند.
خاخام گرامی گفت: «این پرسش بر یک تصور اشتباه استوار است». او توضیح داد که یهودیان در ایران ماندهاند، زیرا خودشان و والدینشان در آنجا متولد شدهاند. او افزود: «ما این فرهنگ را میشناسیم و به آن افتخار میکنیم.»
سرنوشت جامعه یهودیان ایران، مانند بسیاری دیگر از گروههای اقلیت، از زمان انقلاب ۵۷ فرازونشیبهای بسیاری داشته است.
به گزارش والاستریت ژورنال، اعدام حبیب القانیان، رئیس انجمن کلیمیان تهران و از برجستهترین تجار ایران چند ماه پس از انقلاب و به حکم صادق خلخالی، حاکم شرع وقت یهودیان ایران را وحشتزده کرد.
حکومت انقلابی به رهبری روحالله خمینی روابط ایران را با آمریکا و اسرائیل قطع کرد و اسرائیل را «شیطان کوچک» نامید. این حکومت همچنین نمایندگی اسرائیل در تهران را تعطیل و ساختمان آن را به سازمان آزادیبخش فلسطین واگذار کرد.
اما شرایط در دهه ۱۹۹۰ میلادی (۱۳۷۰ شمسی)، همزمان با بازتر شدن فضای سیاسی ایران بهبود یافت. حکومت با وجود مخالفت با اسرائیل، میگفت وجود جامعه یهودیان در داخل کشور نشان میدهد ایران یهودستیز نیست. روسایجمهوری ایران که هر سال برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به نیویورک سفر میکردند، گاهی تنها نماینده یهودی مجلس را نیز با خود میبردند تا ادعای حکومت درباره مدارا با اقلیتها را تقویت کنند.
گرامی گفت اتحادیه خاخامهای کشورهای اسلامی، که اعضای از آلبانی و نیجریه تا ازبکستان پراکندهاند، به او کمک میکند وضعیت خود را بهتر درک کند.
مندی چیتریک، رئیس این اتحادیه گفت: «هر کشوری متفاوت است و ایران نیز واقعیتهای خاص خود را دارد. اما وقتی گرد هم میآییم، متوجه میشویم بسیاری از چالشها مشترکاند.»
به گفته افراد آشنا با جامعه یهودیان ایران، اعضای باقیمانده این جامعه بهتدریج ارتدوکستر شدهاند. به باور برخی این تحول درجهای از احترام رهبران جمهوری اسلامی را برای آنها به همراه داشته است.
به گفته کرمانیان، فدراسیون یهودیان ایرانی از سال ۱۹۷۹ تاکنون اعدام ۱۷ یهودی را مستند کرده و ۱۲ یهودی نیز، در سالهای نخست حکومت ناپدید شدهاند. به گفته او، شمار بازداشتها حدود دو هزار مورد برآورد میشود، هرچند بسیاری از آنها به دلایلی صورت گرفته که آشکارا سیاسی نبودهاند. حکومت ایران در سال ۱۹۹۹ سیزده یهودی ایرانی را به اتهام جاسوسی برای اسرائیل بازداشت و بهسرعت ۱۰ نفر از آنان را محکوم کرد. این افراد بعدا تحت فشارهای بینالمللی آزاد شدند.
سال گذشته بار دیگر لحظات دشواری برای جامعه یهودیان ایران رقم خورد؛ نخستین بار در جریان جنگ ۱۲ روزه و سپس در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه ۲۰۲۶.
جمهوری اسلامی در پی آشکار شدن نفوذ موساد در ایران و ارتباط آن با حملات اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه، ۳۵ یهودی را بازداشت و از آنها درباره ارتباط با اسرائیل بازجویی کرد. به گفته آقای کرمانیان، همه این افراد سرانجام آزاد شدند.
به گفته او، ارتباط با جامعه یهودیان ایران در ماههای اخیر بسیار محدود شده است و یهودیان ایرانی باید حتی در انتقال پیشپاافتادهترین اطلاعات به جهان خارج نیز محتاط باشند.
کرمانیان افزود: «حتی امروز نیز این جامعه در عمل بیدفاع و به رحم حکومت وابسته است. روشن است که مسئله رویارویی با اسرائیل و سیاستهای ایران در قبال اسرائیل، هر لحظه ممکن است بر جامعه یهودیان تاثیر بگذارد.»
گرامی گفت: «جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بر ما تاثیر منفی میگذارد و ما آن را دوست نداریم.»
او با این حال افزود: « هدف من این است که یهودیان ایران بتوانند مانند یهودیان زندگی کنند.»
برگرفته از وب سایت «یورونیوز فارسی»
