«محبت نیوز»- همزمان با اعتراضات اخیر در ایران و سرکوب خشونتبار آن، پدیده هدف قرار گرفتن اماکن مذهبی نظیر مساجد و زیارتگاهها توسط برخی معترضان، تحلیلگران را به واکنش واداشته است. مصطفی آکیول، روزنامه نگار ترکیهای و پژوهشگر موسسه تحقیقی کیتو، در مقالهای به تحلیل این پدیده پرداخته و معتقد است این خود جمهوری اسلامی است که با سوءاستفاده از دین و تحمیل آن، موجی ضددینی در جامعه ایران برانگیخته است.
آکیول با اشاره به گزارشهای رسانههای دولتی و مخالف مبنی بر آسیب دیدن دهها مسجد و زیارتگاه و حتی به آتش کشیده شدن برخی از آنها، این خرابکاریها را «غیرقابل ستایش» خواند و تأکید کرد که اماکن مذهبی هرگز نباید مورد حمله قرار گیرند. او هشدار داد که چنین اقداماتی به آرمان «ایران آزاد» کمکی نخواهد کرد، آرمانی که بسیاری از مسلمانان معتقد نیز در آن شریک هستند.
این تحلیلگر با این حال، انگشت اتهام را به سوی جمهوری اسلامی نشانه میرود و بیان میکند: «این خود جمهوری اسلامی است که در ایجاد چنین خصومت شدیدی با دین نقش داشته است.» به گفته وی، رژیم در دهههای گذشته حکومت استبدادی خود را با ارجاع به اسلام توجیه کرده و مخالفان را «دشمنان خدا» لقب داده است، که این امر در نهایت باعث شده برخی از مخالفان «علیه اسلام موضع بگیرند.»
آکیول به استفاده از مساجد به عنوان مقر دستگاههای سرکوبگر دولت، از جمله نیروی بسیج اشاره میکند. وی یادآور میشود که در اوت ۲۰۲۴، فرمانده بسیج اعلام کرده بود ۷۹ درصد از پایگاههای این نیرو «در مساجد قرار دارند.» او این وضعیت را «سیاسیسازی افراطی» دین توصیف میکند که منجر به «خشم علیه دین» شده است.
مقاله همچنین به سیاستهای «اسلامیسازی از بالا به پایین» اشاره دارد که نه تنها جامعه را مؤمنتر نکرده، بلکه بسیاری را از اسلام دور کرده است. آکیول با نقل قول از جامعهشناسانی چون آمیتای اتزیونی که از «مسجدهای خالی» در تهران شگفتزده شده بود، و نیکلاس پلهام خبرنگار اکونومیست که تهران را «غیر مذهبی ترین پایتخت در خاورمیانه» مینامید، این اظهارات را مستند میکند.
نظرسنجیهای اخیر نیز این روند را تأیید میکنند. نظرسنجی موسسه «گمان» در سال ۲۰۲۰ نشان داد تنها ۴۰ درصد از پاسخدهندگان خود را مسلمان میدانند و بخش قابل توجهی نیز به مسیحیت گرویده یا بیدین شدهاند. همچنین، نظرسنجی «اتحاد روابط عمومی آمریکاییهای ایرانیتبار» از کاهش چشمگیر شمار مسلمانان در میان ایرانیان خارج از کشور حکایت دارد.
مصطفی آکیول با رد این برداشت که اسلام در ذات دینی سرکوبگر است، مدعی می گردد که در سنتهای سنی و شیعه، علمایی نیز بودهاند که دین را موعظه کرده، اما آرزوی دیکته کردن آن را از طریق حکومت دینی نداشتهاند. او به آیتالله حسین بروجردی، استاد روح الله خمینی، و آیتالله حسینعلی منتظری اشاره میکند که هر دو با دیکتاتوری مذهبی و اجبار در دین مخالفت کرده و بر اصل قرآنی «در دین هیچ اجباری نیست» تأکید داشتند.
این روزنامه نگار تُرک در پایان مقاله خود پیشبینی میکند که تجربه غمانگیز ایران با «اجبار در دین» دیر یا زود به پایان خواهد رسید. او معتقد است این اتفاق نه به دلیل مداخله خارجی، بلکه به دلیل عدم باور مردم به ایدئولوژی رسمی و فساد و بیکفایتی رژیم رخ خواهد داد و راه را برای فروپاشی نهایی آن، مشابه اتحاد جماهیر شوروی سابق، هموار خواهد کرد.
وی جمهوری اسلامی را «درسی ماندگار» برای همه تندروهای مذهبی میداند: «قدرت فساد میآورد و وقتی با دین پیوند میخورد، دین را نیز فاسد میکند.» او نتیجه میگیرد که ایمان را نمیتوان با زور دولت تحمیل کرد و تنها با آزادی و تسخیر قلبها و ذهنها میتواند شکوفا شود.
