«محبت نیوز»-جزیره خارک، که به عنوان اصلیترین پایانه صادرات نفت ایران نقشی حیاتی در بازار جهانی انرژی ایفا میکند، در بحبوحه تنشهای نظامی اخیر بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است. اما در سایه اهمیت استراتژیک و اقتصادی آن، تاریخی غنی و کمتر شناختهشده از حضور مسیحیان نهفته است که بقایای باستانشناسی آن اکنون در معرض تهدیدهای مدرن قرار دارد.
جزیره خارک واقع در ۲۵ کیلومتری سواحل بوشهر، شاهرگ حیاتی انرژی ایران محسوب میشود. روزانه حدود ۱.۵ میلیون بشکه نفت — معادل ۹۰ درصد صادرات کشور از تأسیسات عظیم و مخازن ۲۰ میلیون بشکهای این جزیره بارگیری میشود.
همین اهمیت راهبردی، خارک را به نقطه کانونی تنشهای بینالمللی تبدیل کرده است؛ تا جایی که در جریان جنگ اخیر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از هدف قرار گرفتن داراییهای نظامی در این جزیره خبر داد. با این حال، به دلیل پیامدهای ویرانگر اقتصادی و احتمال جهش قیمت جهانی نفت، تأسیسات انرژی آن تا کنون از حملات مستقیم مصون ماندهاند. همزمان، گزارشهای منتشرشده در رسانههایی نظیر «اکسیوس» حاکی از آن است که ایده کنترل مستقیم این جزیره توسط نیروهای آمریکایی برای اعمال فشار حداکثری بر تهران نیز مطرح است.
فصل فراموششده: خارک، قطب مسیحیت در خلیج فارس
اما در پس پرده این هیاهوی سیاسی و نفتی، خارک راوی فصلی کمترشناختهشده از تاریخ ادیان در خاورمیانه است. بررسیهای تاریخی نشان میدهد که از اوایل قرن چهارم میلادی، مسیحیان در این جزیره حضور داشتهاند و خارک در قرن پنجم میلادی به اسقفنشین «بث قطریه» در کلیسای شرق ملحق شده است.
نکته شگفتانگیز تاریخ خارک این است که فتح منطقه به دست مسلمانان در قرن هفتم میلادی نه تنها به این حضور پایان نداد، بلکه این جزیره تا قرن نهم همچنان کانون پررونق فعالیتهای کلیسایی باقی ماند. اگرچه پس از آن، جامعه مسیحی خارک به تدریج رو به افول نهاد و محو شد، اما آثار حضور آنها همچنان در دل خاک این جزیره باقی است.
بزرگترین گواه این تاریخ کهن، صومعهای باستانی است که در سال ۱۹۶۰ میلادی توسط رومن گیرشمن، باستانشناس نامدار فرانسوی از زیر خاک بیرون کشیده شد. این محوطه که قدمت آن به قرنهای هفتم و هشتم میلادی بازمیگردد، بزرگترین مجموعه باستانشناسی مسیحی کشفشده در منطقه خلیج فارس است.
این مجموعه کمنظیر شامل یک کلیسای مرکزی با گچبریهای ظریف، سالن غذاخوری، مدرسه الهیاتی، کتابخانه، اتاق نسخهبرداری و دستکم ۱۹ حجره برای راهبان است. علاوه بر این، کشف صلیبهای نسطوری بر روی مقبرههای سنگی بازمانده از دوران سلوکی، اشکانی و ساسانی، نشان میدهد که مسیحیان از این گورهای باستانی برای دفن مردگان خود استفاده میکردهاند. با توجه به تمرکز کاوشهای پیشین تنها بر روی کلیسا، کارشناسان معتقدند بقایای مسیحی بسیار بیشتری همچنان در این جزیره مدفون است.
امروزه محدودیتهای امنیتی ناشی از کاربری نظامی و اقتصادی جزیره، حصاری به دور محوطه صومعه کشیده که اگرچه تا حدی مانع از تخریب انسانی شده، اما نتوانسته جلوی آسیبهای ناشی از فرسایش طبیعی و آلودگیهای شدید نفتی را بگیرد.
اکنون، با تشدید تنشهای ژئوپلیتیک و تبدیل شدن متناوب خارک به یک هدف نظامی، زنگ خطر برای این میراث ارزشمند به صدا درآمده است. ناظران بینالمللی و دوستداران میراث فرهنگی با این پرسش نگرانکننده روبهرو هستند: آیا نشانههای این تاریخ کهن مسیحی از گزند درگیریهای معاصر جان سالم به در خواهد برد، یا در سکوت خبری به آخرین قربانی مناقشات بینالمللی تبدیل خواهد شد؟
