«محبت نیوز»- در مقالهای که بهتازگی به قلم «علی سیادتان»، نوکیش مسیحی ایرانی-کانادایی در وبسایت «موسسه دفاع ایدئولوژیک» منتشر شده است، ابعاد و دلایل ناکامی پروژه چهار دههای جمهوری اسلامی برای ساخت یک جامعه اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است. این یادداشت تحلیلی نشان میدهد که چگونه تلاشهای حکومت برای تحمیل ایدئولوژی اسلامی، به نتایجی بغایت معکوس از جمله اسلامزدایی گسترده در ایران منجر شده است.
از تسلط بر زیرساختها تا ریزش اعتماد عمومی
نویسنده در ابتدای مقاله با اشاره به اهداف روحالله خمینی پس از انقلاب ۱۹۷۹، توضیح میدهد که حاکمیت برای ایجاد یک جامعه ایدئولوژیک، تمامی ابزارها از سیستم آموزشی و رسانهها گرفته تا توسعه زیرساختهایی نظیر برقرسانی به روستاها را برای پمپاژ برنامههای مذهبی به کار گرفت.
با این حال، به نوشته سیادتان، جامعه امروز ایران شاهد یک تغییر فرهنگی عمیق است؛ اعتماد عمومی به نهاد روحانیت به شدت ریزش کرده و نسلهای جوان نه تنها روحانیون حاکم، بلکه چارچوب مذهبی مشروعیتبخش آنها را نیز رد میکنند. بر اساس این گزارش، در نتیجه این روند، مسیحیت در ایران به سرعت در حال رشد است، آیین زرتشت با تجدید حیات مواجه شده و خداناباوری (الحاد) و لاادریگری در جامعه شیوع پیدا کرده است.
چهار عامل ساختاری در شکست ایدئولوژی انقلابی
علی سیادتان در مقاله خود، چهار دلیل عمده را برای این تغییرات عمیق برمیشمارد:
۱. قدرت هویت تمدنی پیش از اسلام: تمدن ایرانی که قرنها پیش از اسلام شکل گرفته، همواره سیستمهای خارجی را در خود هضم کرده است. نویسنده با اشاره به اعتراضات سراسری سال ۲۰۲۲ پس از جانباختن مهسا امینی، تاکید میکند که هجوم مردم به پاسارگاد و تختجمشید نشانهای از پیوند دوباره ایرانیان با میراث پیش از اسلامِ خود بود.
۲. تقابل ملیگرایی با امتگرایی: تلاش ایدئولوژی حاکم برای جایگزینی هویت ملی با مفهوم فراملی «امت اسلامی»، با غرور ملی ایرانیان در تضاد بود. در نهایت، ملیگرایی ایرانی قدرت و نفوذ بیشتری از اسلامگرایی ایدئولوژیک از خود نشان داد.
۳. پایان انزوای ایدئولوژیک به لطف فناوری: گسترش اینترنت، شبکههای ماهوارهای و ارتباطات جهانی، جامعه و طبقه متوسط ایران را با جهان آزاد آشنا کرد. جامعه ایران اکنون خواستار پیوستن به تمدن جهانی و ساخت شهرهایی مدرن است، نه محصور ماندن در یک چارچوب انقلابی.
۴. جستجوی معنوی جایگزین در پی تحمیل دین: اجبار مذهبی، ولع جامعه برای کاوشهای معنوی جدید را برانگیخت. به گفته نویسنده، ورود و توزیع گسترده کتاب مقدس توسط مسیحیان ایرانی خارج از کشور و سازمانهای خیریه مسیحی، با استقبال بالایی مواجه شد و بحثهای الهیاتی جدیدی را در میان مردم رقم زد که پایههای تفکر انقلابی را سست کرد.
هشدار به غرب: پادزهر رادیکالیسم چیست؟
در بخش پایانی، این پژوهشگر «موسسه دفاع ایدئولوژیک» یک هشدار و درس مهم برای کشورهای غربی ارائه میدهد. وی خاطرنشان میکند در شرایطی که اسلامگرایی و مارکسیسم انقلابی در داخل ایران در حال فروپاشی است، این ایدئولوژیها در حال نفوذ به بخشهایی از غرب (بهویژه در دانشگاهها ) هستند.
سیادتان نتیجهگیری میکند که مقابله با رادیکالیسم ایدئولوژیک فقط با اقدامات امنیتی و سیاسی ممکن نیست، بلکه جوامع باید به بنیانهای تمدنی خود بازگردند. وی برای غرب، این بازگشت را به معنای کشف مجدد «جهانبینی کتاب مقدس» میداند که ارزشهایی چون آزادی وجدان، بحث آزاد و کثرتگرایی فکری را بنا نهاده است.
بر اساس این گزارش، یک «مسیحیت زنده و آگاه» در کنار حمایت از آزادی تفکر، میتواند به عنوان قدرتمندترین پادزهر فرهنگی در برابر اقتدارگرایی ایدئولوژیک عمل کند.
