«محبت نیوز»- جو الیزابت، نویسنده و کارشناس ارشد فلسفه یهود از دانشگاه حیفای اسرائیل، در گزارشی تحلیلی که در اسرائیل نیوز منتشر شده، به بررسی ابعاد گسترده و تاریخی رشد کم نظیر مسیحیت در ایران پرداخته است. بر اساس این گزارش، ایران که اکنون یکی از سریعترین نرخهای رشد مسیحیت در جهان را تجربه میکند، شاهد یک پدیده نوظهور نیست، بلکه در حال احیای ریشههایی است که قدمت آن به دوران حواریون مسیح بازمیگردد.
از اورشلیم تا جاده ابریشم: تاریخچهای کهن
خانم الیزابت در این مقاله با استناد به متون مقدس و اسناد تاریخی، سابقه حضور مسیحیت در ایران را به روز پنطیکاست و حضور زائران پارتی، مادی و عیلامی در اورشلیم مرتبط میداند. وی اشاره میکند که اندکی پس از آن، مسیحیت از طریق مسیرهای تجاری، بهویژه جاده ابریشم، به سمت شرق گسترش یافت. در این مسیر، ایرانیان که امپراتوری روم را دشمن خود میپنداشتند، پذیرای مبشران مسیحی شدند و کلیسای شرق (نسطوریان) شکل گرفت. این کلیسا با حفظ استقلال از روم، توانست اعتماد حاکمان زرتشتی را جلب کند. در این گزارش به نقل از سازمان «بازگشت به اورشلیم» آمده است که مبلغان ایرانی نقش کلیدی در گسترش مسیحیت در آسیا، از هند و تبت تا چین و ژاپن داشتهاند. حتی تاکید شده که قدیمیترین کلیسای مسیحی باقیمانده در چین توسط ایرانیان ساخته یا بازسازی شده است.
اقلیتی تأثیرگذار در گذر تاریخ
مقاله اسرائیل نیوز تأکید میکند که مسیحیان در ایران همواره در اقلیت بودهاند، اما این موقعیت حاشیهای مانع از تأثیرگذاری عمیق آنها نشده است. از دوران زرتشتی تا پس از ورود اسلام، کلیسای ایران با وجود فراز و نشیبها و گاه آزار و اذیتها، پابرجا ماند. جیسون چارون، کشیش کاتولیک، در این باره میگوید: «ایران یکی از بزرگترین مراکز قدرت مسیحیت شرقی بود… در همین فشار و موقعیت اقلیت بود که به تغییر نقشه مذهبی آسیا کمک کردند.»
این حضور تاریخی با ورود ارامنه در قرن شانزدهم و آغاز فعالیت میسیونرهای غربی و ترجمه کتاب مقدس در قرن نوزدهم تقویت شد و به شکلگیری کلیساهای پروتستان در ایران انجامید.
انقلاب اسلامی و کاتالیزوری غیرمنتظره
نقطه عطف این گزارش، بررسی تأثیرات انقلاب اسلامی سال ۱۹۷۹ بر روند رشد مسیحیت در ایران است. الیزابت مینویسد که با وجود افزایش محدودیتها، آزار و اذیتها و حتی شهادت چهرههایی چون اسقف هایک هوسپیان، جنبشی قدرتمند از کلیساهای خانگی و مخفی شکل گرفت.
دنیل پایپس، تحلیلگر مسائل خاورمیانه، این پدیده را «شگفتانگیز» خوانده و آن را واکنشی به قرائت رسمی و سختگیرانه از دین توسط حکومت میداند. او با اشاره به سخن طنزآمیز یک رهبر کلیسای ایرانی که «آیتالله خمینی یکی از بزرگترین مبلغان مسیحی در ایران است»، توضیح میدهد که چگونه فشارهای سیاسی و اجتماعی منجر به رویگردانی بخشی از جامعه از مساجد (که گزارشها از تعطیلی ۵۰ هزار مسجد از ۷۵ هزار مسجد حکایت دارد) و گرایش به مسیحیت شده است.
آمارها و چشمانداز آینده
در حالی که آمارهای رسمی ایران تعداد مسیحیان را حدود ۱۱۷ هزار نفر اعلام میکند که عمدتن ارمنی و آشوری هستند، برآوردهای غیررسمی ارائهشده در این گزارش، جمعیت نوکیشان مسیحی را بین یک تا هفت میلیون نفر تخمین میزند.
گزارش با طرح پرسشی تأملبرانگیز از سوی کشیش چارون پایان مییابد: «اگر ایران زمانی مرکز فعالیتها و آموزشهای مبشرین مسیحی بوده است، آیا میتواند دوباره به همان دوران بازگردد؟… اکنون نیز یک نقطه عطف است.» این پرسش نشان میدهد که ناظران بینالمللی، تحولات مذهبی در ایران را نه تنها یک پدیده داخلی، بلکه عاملی مؤثر در ترسیم آینده مذهبی منطقه میدانند.
