دویچه وله نظر برخی از کارشناسان را پرسید !
به گزارش «محبت نيوز»، علی جنتی وزیر ارشاد شامگاه چهارشنبه (۲۹ آوریل / ۹ اردیبهشت) در سفر به استان فارس گفت «همه ایرانیان با هر دین و آئین جزو شهروندان درجه یک محسوب میشوند و ضروری است به جای گفتن اقلیت دینی، لفظ هموطنان دینی به کار برده شود.» اصطلاح “هموطنان دینی” برای نخستین بار از سوی یک مقام دولتی ایران پیشنهاد میشود اما این اصطلاح نیز موافق و مخالفانی دارد.
چهار روز پیش نیز انتشار سخنانی از وزیر ارشاد در باره اهل سنت حساسیتهایی را برانگیخت طوریکه وزارت ارشاد گفته های وزیر را تکذیب کرد. علی جنتی هفته گذشته به استان سیستان و بلوچستان سفر کرده بود.
خبرگزای ایسنا (۲۴ آوریل / ۴ اردیبهشت) در گزارشی به نقل از وزیر ارشاد نوشت: «باید از کتابهای اهل سنت در دانشگاههای استانهای سنینشینی که اکثریت آنها اهل سنت هستند، استفاده شود.»
اما این خبر ایسنا بلافاصله از سوی وزارت ارشاد تکذیب شد. در “تکذیبیه” ارشاد آمده است: «وزیر ارشاد درهیچ بخشی از سخنانشان به تدریس کتابهای اهل سنت در استانهای سنینشین اشاره نکرده است. بر همین اساس مطلب درج شده از قول وزیر در ایسنا صحت نداشته و صرفن برداشت شخصی خبرنگار این رسانه بوده است».
فعالین امور اقلیتهای دینی و مذهبی تکذیبیه ارشاد را با ادعای جنتی مبنی بر “درجه یک شمردن همه شهروندان کشور” مغایر دانستند.
اکنون نیز پیشنهاد جایگزینی “اقلیت دینی” بحث برانگیز شده و پرسشهای زیادی دراین خصوص مطرح شده است. مثلن این پرسش که آیا مذاهب اسلامی رسمی کشور و یا ادیان غیر رسمی چون بهائیت هم در تعریف “هموطنان دینی” میگنجد. و آیا این مقوله با تعریف “اقلیت دینی” در قانون اساسی منطبق است؟
اقلیت دینی چه تعریفی دارد و به چه کسانی اطلاق میشود؟ طبق اصل سیزدهم قانون اساسی ایرانیان زرتشتی، کلیمی و مسیحی تنها اقلیتهای دینی شناخته میشوند که در حدود قانون در انجام مراسم دینی خود آزادند. نمایندگان اقلیتهای دینی در مجلس به کتاب آسمانی خود سوگند میخورند. بر اساس همین قانون مذاهب اسلامی چون حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی و زیدی به رسمیت شناخته میشوند.
تعریف اصطلاح اقلیت دینی در قانون اساسی کشور از همان نخستین روزهای تصویب آن بحث برانگیز بوده است. عبدالستار دوشوکی از مرکز مطالعات بلوچ در لندن این تعریف قانون اساسی را ناقص میداند.
وی میگوید: «درعرف سیاسی ـ اجتماعی بینالمللی، اطلاق واژه اقلیت به برخی از شهروندان یک جامعه متساویالحقوق معمولا دلالت مفهومی منفی و بار معنایی توهین آمیزی دارد. اما در جمهوری اسلامی این دلالت تحقیرگونه و تبعیض آمیز جایگاه شرعی و قانونی دارد. در نتیجه بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی همه ایرانیان شهروند درجه یک نیستند، بلکه بنا به جایگاه دینی، مذهبی و قومی به طبقات و مدارج مختلف و برخوردار از حقوق نامتساوی تقسیم شده اند.»
آقای دوشوکی اعتقاد دارد که “اقلیت واژهای است که در جوامع مهاجرتی و ناهمگون مورد استفاده قرار میگیرد. اما اقوام و مذاهب مختلف از دیرباز در ایران وجود داشتهاند و در مناطق خود در اکثریت کامل بودهاند.
وی تاکید میکند: «من با استعمال واژه اقلیت، چه دینی، چه مذهبی و چه قومی مخالف هستم و حتی با واژه هموطنان دینی هم مخالفم. چرا نگوئیم “هموطن” آن هم بدون اشاره و ارجاع به دین و یا مذهب. وانگهی آیا هموطنان بهائی هم “هموطن دینی” هستند یا نه؟ چه واژهای را برای هموطنان غیردینی یا بیدین باید بکار برد؟
به نظر این تحلیلگر مرکز مطالعات بلوچ در لندن، اصولا کاربرد این واژه تفرقه برانگیزاست زیرا تلویحا ایرانیان را به “هموطنان دینی” و “هموطنان غیردینی” تقسیم میکند. وزیر ارشاد با پیشنهاد حذف واژه اقلیت شاید نیت خوبی داشته باشد، اما واژهها نمیتوانند تلخی نظام جمهوری اسلامی را برای هموطنان به شیرینی تبدیل بکنند.
دیان علائی، نمایندهی جامعهی جهانی بهائی در سازمان ملل متحد در گفت و گو با دویچه وله به این موضع اشاره میکند که تعریف “اقلیت دینی” در ایران و بویژه در قانون اساسی کشور مورد قبول بهائیان نیست، زیرا قوانین ایران حقوق شهروندان بهائی کشور را در نظر نگرفته است.
علائی همچنین میگوید بر اساس تعریفی که در قانون اساسی جمهوری اسلامی شده، مذاهب یا باید اسلامی باشند و یا اقلیتهای دینی و بهائیت را اصلن به رسميت نمي شناسند.
