« محبت نیوز» -جدا از تغییر در قصه و دیالوگها، نسبت آدمها با همدیگر و حتی ملیت یا مذهب شخصیتها در فیلمهای خارجی، سانسور و تغییرات بصری فیلمها هم وظیفهای است که از گذشته تا امروز به شکلهای مختلف در تلویزیون ما انجام می شود.
دبیر سرویس هنر یکی از روزنامههای تهران در مورد شیوههای سانسور در سالهای پیش میگوید: «قبلن سانسور فیلمها به حذف کلی صحنههای خاص منجر میشد. مثل حالا نبود که با وجود امکانات نرمافزاری حیرتانگیز، بشود زیاد در فیلم دست برد یا حتی به بازیگران لباس پوشاند!»
به گزارش ایران وایر دو سال پیش تلویزیون شروع به پخش مجدد سریال «هزاردستان»، شاهکار «علی حاتمی» کرد؛ البته با قیچیکاری و سانسورهایی عجیب. این اقدام با اعتراض زیادی روبه رو شد و خانواده حاتمی هم علیه صداوسیما موضع گرفتند. این در حالی است که هزاردستان پیش از آن هم از تلویزیون پخش شده بود و در زمان خود هیچ مشکلی نداشت.
سانسورهای دو دهه بعد نشان از بستهتر شدن دایره محدودیتها و پیش رفتن خطوط قرمز در تلویزیون دارند.
یکی از دستکاریهای این سریال، زوم روی چهره بازیگران بود. این شیوه که در مورد فیلمهای خارجی هم زیاد استفاده میشود، برای سانسور پوشش بازیگر یا باقی تصاویر صحنه است. در چنین قابی، فقط سر آدمها دیده میشود و حتی بعضی شخصیتها از وسط صورت نشان داده میشوند!
یک تدوینگر تلویزیونی توضیح میدهد: «آن برش تصویر با نرمافزارهایی مثل “زومرینگ” انجام میشد و کیفیت فیلم را به شدت پایین میآورد. اما امروز دیگر تمام کارهای مربوط به اصلاح رنگ و نور و تدوین با نرمافزار “افتر افکت” انجام میشود و دست ما خیلی بازتر است.»
منظور از بازتر بودن دست تدوینگر، جادوگریهایی مثل پوشاندن لباس به تن بازیگران یا اصلاً غیب کردن بانوان بیحجاب است! این حرکت که از حدود پنج سال پیش شروع شده، ابتدا بسیار گران در میآمد ولی با پیشرفت نرمافزاری و بالا رفتن تخصص و تجربه عوامل، حالا در سازمان صداوسیما یک کار عادی شده است.
اولین نمونه این نوع سانسور در مینیسریال «کمپانی» دیده شد؛ به تن دختری که مشغول تمرین رقص باله بود، لباسی گشاد و سیاه رنگ پوشانده بودند! پخش سریال «لاست»((Lost در شبکه نمایش خانگی هم سروصدای زیادی ایجاد کرد. در خبر مربوط به این سریال آمده بود: «سریال گمشدگان پس از دوبلاژ، در مرحله لباسگذاری بازیگران قرار دارد.»
طبق اعلام شرکت سازنده، هزینه این «لباسگذاری» بیش از 100 میلیون تومان بوده است. پریدریاییهای فیلم «دزداندریایی کاراییب 4» و «ساندرا بولاک» در فیلم «جاذبه»، دیگر هالیوودیهایی هستند که توسط تلویزیون ایران باحجاب شدند.
حذف بازیگر، بخشی از بدن او، اشیا صحنه و… در تلویزیون ایران یک روند عادی شده است. غیر از لباس پوشاندن، به تازگی در موردی از تکنیک پتو هم استفاده شد؛ یعنی بدن خانمی که روی تخت دراز کشیده بود را زیر پتو مخفی کردند!
به شکل کلی، این ترفندهای تلویزیون ایران به «کلک آباژور» معروف شده است چون نوع ساده و دمدستی سانسور که با افتر افکت انجام میشود، قرار دادن یک آباژور مجازی روی تصویر است.
همان تدوینگر تلویزیونی توضیح میدهد: «هرجا که نیاز به سانسور صحنهای باشد، بچهها به شوخی میگویند آباژور را بیاور! الان در خیلی از فیلمها که زیاد روی آن ها کار نشده، شما یک آباژور را میبینید که خیلی غیرمنطقی جلوی بازیگران قرار گرفته است. البته برای فیلمهای بزرگ هالیوودی بیش تر وقت گذاشته میشود و نمیشود با آباژور سر و ته قضیه را هم آورد.»
سریال انگلیسی «بیعدالتی» و فیلم سینمایی «پلیس بازی» که هر دو از شبکه یک پخش شدند، تازهترین نمونههای استفاده از کلک آباژور هستند. راستش باید خوشحال باشیم که کارگردان و بازیگران این فیلمها مخاطب صداوسیمای ایران نیستند زیرا به طور جدی برایشان خطر جانی دارد!
