«محبت نیوز»- در تاریخ ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۳، جمهوری آذربایجان حملهای را علیه منطقه ارمنینشین قرهباغ کوهستانی آغاز کرد. پس از ۴۸ ساعت جنگ، نیروهای جمهوری جداییطلب ارمنی شکست خوردند. در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۳، رئیسجمهور آرتساخ، نام ارمنی قرهباغ کوهستانی، فرمان انحلال جمهوری نوپای خود را ۳۰ سال پس از تأسیس آن امضا کرد. پس از قرنها حضور، آخرین ارامنه منطقه را ترک کردند و ۱۰۰,۰۰۰ پناهنده ارمنیتبار در مسیر تبعید قرار گرفتند. از آن زمان تاکنون، دولت آذربایجان کنترل این منطقه را به دست گرفته است و به نظر میرسد که قصد دارد به طور ماندگار اثر خود را در آنجا باقی بگذارد. برای این منظور، این کشور از تمام ابزارهای دیپلماتیک و فرهنگی خود استفاده میکند. دولت آذربایجان سیاستی به نام “بازگشت بزرگ” را اجرا کرده که هدف آن اسکان مجدد آذربایجانیهایی است که پس از جنگ ۲۰۲۰ از مناطق ارمنی گریختهاند.
استپاناکرت، در خط مقدم سیاست اسکان مجدد آذربایجانیها قرار دارد شهر استپاناکرت که در سپتامبر ۲۰۲۳ توسط آذربایجانیها تصرف شد، اکنون با نام خانکَندی شناخته میشود. پایتخت سابق منطقه ارمنینشین آرتساخ در حال دگرگونی معماری است.
در میدان مرکزی شهر، چندین ساختمان قدیمی با ساختمانهای جدید جایگزین شدهاند. به عنوان نمونه، ساختمان سابق پارلمان جمهوری جداییطلب ارمنی آرتساخ به طور کامل تخریب شده است.ساختمانهای دیگری نیز در میدان رنسانس تخریب شدهاند. به عنوان مثال، ساختمان اتحادیه کهنهسربازان آرتساخ که در کنار پارلمان قرار داشت، در تصاویر ماهوارهای دیگر وجود ندارد. طبق تحقیقاتی که توسط ویرایشگران افشاگر در فرانس اینفو انجام شده، ساختمان سابق پارلمان قرار است به عنوان “یک هتل لوکس و مرکز کنفرانس” مورد استفاده قرار گیرد.
اگرچه بناهای شهر استپاناکرت – که توسط ارامنه خانکندی نیز نامیده میشود – تحت تأثیر تخریبها قرار گرفتهاند، خیابانها نیز همین وضعیت را دارند. از زمان تبعید جمعیتهای ارمنی، برخی از فروشگاههای شهر استپاناکرت از فروشندگان خالی شدهاند و کسبوکارهای آذربایجانی در شهر تبدیلشده به خانکندی شروع به افتتاح کردهاند.
بازگشت باشگاه به شهر خانکندی – که پیشتر استپاناکرت نامیده میشد – یک رویداد نمادین قوی از بازپسگیری این منطقه بوده است.
نمادهای مرتبط با مسیحیت نابود شدند
اما نبرد فرهنگی تنها به معماری محدود نمیشود؛ دین نیز در کانون تجدید حیات قره باغ قرار دارد. از میان تغییراتی که بیشتر سر و صدا به پا کرده، صلیب روستای داشوشن واقع در جنوب شهر استپاناکرت است.این صلیب در نوامبر ۲۰۲۳ توسط آذربایجانیها تخریب شد و به این ترتیب، واکنش شدید جامعه ارمنی را برانگیخت. همچنین پس از تصرف شهر شوشی توسط نیروهای جمهوری آذربایجان، یک عضو پارلمان این کشور تصویری منتشر کرد تا آنچه را «فضای تساهل قومی و مذهبی» در شوشی میخواند، به نمایش بگذارد؛ عکسی از مراسم نیایش در کلیسای یوحنای مقدس تعمیدگر در ناحیهٔ قرهباغ کوهستانی که ژاله احمدوا در ژوئیه ۲۰۲۱ در توئیتر (ایکس کنونی) گذاشت و آن را «کلیسای آزادشده» خواند. این کلیسا واقع در این شهر که در فارسی و ارمنی شوشی نامیده میشود و تلفظ آذربایجانی آن «شوشا» است، در سدهٔ نوزدهم میلادی بهدست ارامنه ساخته شده بود، اما اکنون دیگر وجود ندارد.گزارشهایی مبنی بر تخریب و نابودی گورستانهای ارمنی نیز وجود دارد که تجلی دیگر اقدامات آذربایجان در محو آثار ارمنیهاست. این گورستانها در بسیاری از موارد اهمیت تاریخی و فرهنگی زیادی دارند.در برخی موارد، دسترسی به آثار تاریخی و مکانهای مذهبی ارمنی برای بازدیدکنندگان و محققان محدود شده است. این موضوع میتواند به کمرنگ شدن آگاهی عمومی دربارهی تاریخ ارامنه در این منطقه منجر شود.
در واقع محو بناهای مسیحی و به ویژه کلیساهای ارمنی در قره باغ کوهستانی، موضوعی است که در چند سال گذشته به شدت مورد توجه قرار گرفته است. پس از جنگ دوم قره باغ در سال 2020، بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان، نگرانیهای زیادی درباره وضعیت میراث فرهنگی و مذهبی ارمنیها در این منطقه بوجود آمد. گزارشها نشان میدهد که برخی کلیساها و مکانهای مقدس ارمنی تحت تاثیر سیاستهای جمهوری آذربایجان قرار گرفته و تخریب یا تغییر کاربری داده شدهاند. این اقدامها در حالی صورت میگیرد که آذربایجان ادعا میکند که این مکانها در حال حاضر متعلق به هویت فرهنگی آنهاست. نهادهای بینالمللی، از جمله یونسکو و سازمانهای حقوق بشری، نسبت به این وضعیت ابراز نگرانی کردهاند و خواستار حفاظت از میراث فرهنگی و مسیحی در این منطقه شدهاند. با این حال، جمهوری آذربایجان به طور مداوم این ادعاها را رد کرده و بر حق خود در توسعه و بازسازی منطقه تاکید میکند. این موضوع به شدت سیاسی و حساس است و بر روابط بین دو کشور و مردم ارمنستان و آذربایجان تاثیر زیادی میگذارد. حفظ آثار تاریخی و مذهبی اهمیت زیادی دارد، زیرا این آثار نه تنها بخشی از تاریخ هر ملت هستند، بلکه نمایانگر تنوع انسانی و فرهنگی نیز میباشند.
