«محبت نیوز»- در طول سیزده سال جنگ داخلی در سوریه، جامعه مسیحی این کشور با چالشهای بیشماری روبرو شده است. مسیحیت که قدمتی ۲۰۰۰ سال در این منطقه دارد، اکنون آینده آنها با به قدرت رسیدن اسلامگرایان در هالهای از ابهام قرار گرفته است.
حضور تاریخی مسیحیان در سوریه
مسیحیان سوریه بخش جداییناپذیر از بافت فرهنگی و اجتماعی این کشور محسوب میشوند. پیش از آغاز جنگ داخلی در سال ۲۰۱۱، جمعیت مسیحیان به حدود ۱.۵ میلیون نفر میرسید که حدود ۱۰ درصد کل جمعیت سوریه را تشکیل میداد. این جامعه به طور کلی از تحصیلات و ثروت بیشتری نسبت به سایر اقشار جامعه سوریه برخوردار بود و در بخشهای مختلف اقتصادی، فرهنگی و حتی سیاسی حضور فعالی داشت. با این حال، جنگ داخلی و ظهور گروههای تندرو اسلامی مانند داعش، همراه با وخامت روزافزون وضعیت اقتصادی، موجب مهاجرت گسترده مسیحیان از سوریه شد. طبق آمار سال ۲۰۲۲، تنها حدود ۳۰۰ هزار مسیحی در سوریه باقی ماندهاند که این رقم تنها ۲ درصد از جمعیت کنونی این کشور را شامل میشود. کاهش چشمگیر این جمعیت، نگرانیهای جدی درباره آینده حضور مسیحیان در یکی از مهدهای تاریخی مسیحیت را برانگیخته است.
وفاداری به رژیم اسد: انتخاب یا اجبار؟
وفاداری اکثر مسیحیان سوریه به دولت بشار اسد طی دوران جنگ داخلی، نتیجه مجموعهای از عوامل تاریخی، سیاسی و امنیتی بوده است. حکومت اسد، علیرغم ماهیت استبدادی، همواره خود را حامی اقلیتهای دینی از جمله مسیحیان معرفی کرده و به نسبت آزادیهای مذهبی قابل توجهی به آنان اعطا کرده است. در مقابل، ظهور گروههای اسلامگرای تندرو در میان مخالفان اسد، تصویری هراسآور از آیندهای احتمالی بدون حکومت او برای مسیحیان ترسیم کرد. برای بسیاری از مسیحیان سوریه، انتخاب بین حمایت از اسد یا پیوستن به مخالفان، انتخابی بین “بد” و “بدتر” تلقی میشد. حافظه جمعی آنان از آزار و اذیتهای تاریخی در دورههای مختلف و همچنین سرنوشت مسیحیان عراق پس از سقوط صدام حسین، ترجیح وضع موجود را بر تغییرات نامشخص توجیه میکرد.
حازم الغبره، تحلیلگر سوری و مشاور ارشد پیشین وزارت خارجه آمریکا، می گوید که مسیحیان سوریه اغلب از عناصر اسلامگرا در انقلاب این کشور هراس داشتند. با این حال، وی معتقد است آنها ناچار به تکرار گفتمان رژیم اسد بودند که هر مخالفی را به عنوان “تروریست اسلامگرا” معرفی میکرد. الغبره همچنین تأکید میکند که امروز، پس از تحولات سیاسی در سوریه، برچسب زدن به مسیحیان به عنوان حامیان نظام اسد، توهینی به این جامعه خواهد بود. این دیدگاه، پیچیدگی موقعیت اقلیتهای مذهبی در مناطق درگیر منازعه را نشان میدهد، جایی که انتخابها اغلب بر اساس ضرورت بقا شکل میگیرند، نه الزامن وفاداری ایدئولوژیک.
تحریرالشام: وعدههای جدید برای اقلیتها
با به قدرت رسیدن گروه سنیمذهب تحریرالشام بر سوریه، نگرانیهای تازهای درباره سرنوشت مسیحیان و سایر اقلیتها شکل گرفته است. رهبران تحریرالشام تلاش کردهاند با ارائه وعدههایی مبنی بر حفاظت از تمامی اقلیتها، از جمله شیعیان، علویان، دروزیها، کردها و مسیحیان، تصویری معتدلتر از خود ارائه دهند. محمد البشیر، نخستوزیر منصوب شده از سوی تحریرالشام، از پناهندگان سوری در خارج از کشور درخواست کرده تا به میهن خود بازگردند و وعده داده است که حقوق همه ادیان و مذاهب در سوریه جدید تضمین خواهد شد. این وعدهها در ظاهر نویدبخش به نظر میرسند، اما با توجه به پیشینه ایدئولوژیک این گروه، بسیاری از ناظران و به ویژه خود مسیحیان سوریه نسبت به صداقت و پایداری این وعدهها تردید دارند.
واقعیت زندگی مسیحیان تحت کنترل تحریرالشام
طی یکماه گذشته گزارشهای متناقضی از وضعیت مسیحیان در سوریه به ویژه در شهر حلب و برخی دیگر از شهرها منتشر شده است. برخی منابع نزدیک به کلیساها اعلام کردهاند که مسیحیان به مانند علویان در ترس و وحشت به سر میبرند و هدف جنایات و تخریب اموال قرار گرفتهاند. در مقابل، مصاحبههای انجام شده توسط مرکز ارتباطات صلح با مسیحیان، تصویر متفاوتی ارائه میدهد.
چشمانداز آینده
آینده مسیحیان سوریه به عوامل متعددی بستگی دارد. نخست، میزان پایبندی حکومت جدید به وعدههای خود درباره حفاظت از حقوق اقلیتها تعیینکننده خواهد بود. دوم، توانایی این گروه در ایجاد ثبات سیاسی و بهبود وضعیت اقتصادی میتواند بر تصمیم مسیحیان مهاجر برای بازگشت به کشور تأثیر بگذارد. سوم، واکنش جامعه بینالمللی و به ویژه کشورهای غربی به تغییر قدرت در سوریه میتواند فشارهایی را برای تضمین حقوق اقلیتها ایجاد کند. با این حال، نگرانی عمیقی درباره امکان احیای حضور تاریخی مسیحیان در سوریه وجود دارد. کاهش ۸۰ درصدی جمعیت مسیحی طی یک دهه جنگ، ضربهای است که جبران آن به آسانی میسر نخواهد بود. حتی در صورت تضمین امنیت و آزادیهای مذهبی توسط حاکمان جدید، بازگرداندن اعتماد جامعه مسیحی نیازمند زمان و اقدامات عملی خواهد بود.
مسیحیان سوریه در برههای حساس از تاریخ خود قرار دارند. آنها که طی سالهای جنگ داخلی، عمدتن به دولت اسد وفادار ماندهاند، اکنون باید با واقعیت جدید قدرتگیری گروه تحریرالشام کنار بیایند. اگرچه رهبران این گروه وعدههایی مبنی بر حفاظت از حقوق تمامی اقلیتها دادهاند، اما تحقق این وعدهها در عمل هنوز نامشخص است.
تاریخ دوهزار ساله حضور مسیحیان در سوریه با چالشی بیسابقه روبرو شده است. آیا این اقلیت تاریخی خواهد توانست همچنان بخشی از بافت متنوع فرهنگی و مذهبی سوریه باقی بماند، یا شاهد محو تدریجی یکی از کهنترین جوامع مسیحی جهان خواهیم بود؟ پاسخ به این پرسش نه تنها برای مسیحیان سوریه، بلکه برای آینده تکثر مذهبی در خاورمیانه حائز اهمیت خواهد بود.
