«محبت نیوز» -همزمان با برگزاری مراسم سالانه یادبود شهادت «یحیی تعمید» دهنده در 29 آگوست در برخی از کلیساهای جهان، کارشناسان باستانشناسی و تاریخ ادیان بار دیگر به اهمیت مسجد اموی دمشق به عنوان یکی از چهار مکان مدعی نگهداری سر این چهره برجسته کتاب مقدسی اشاره کردند.
یحیی یکی از مشهورترین و مهمترین چهرههای کتاب مقدسی است. گرچه او به «تعمید دهنده» شهرت داشت اما در واقع اولین پیامبر خدا پس از 400 سال از زمان ملاکی بود.
به گزارش منابع تاریخی و مذهبی، چهار مکان اصلی امروزه با نگهداری سر یحیی مرتبط دانسته میشوند. موزه رزیدنتس در مونیخ آلمان، کلیسای سن سیلوسترو در کاپیته رم ایتالیا (که ادعای نگهداری قسمت بالایی جمجمه را دارد)، کلیسای جامع آمیان در فرانسه (با بخش جلویی سر از پیشانی تا فک بالا، به استثنای دندانها) و مسجد اموی در دمشق سوریه، که طبق سنتهای مشترک مسیحی و اسلامی، سر کامل یحیی را در خود جای داده است. با این حال، مورخان تأکید میکنند که این ادعاها فاقد شواهد علمی یا باستانشناختی قطعی هستند.
ریشههای باستانی مسجد اموی
مسجد اموی دمشق، یکی از قدیمیترین مکانهای مذهبی جهان، تاریخچهای پرپیچوخم دارد که به بیش از ۳۰۰۰ سال پیش بازمیگردد. بر اساس تحقیقات باستانشناسان، این مکان ابتدا معبدی برای حداد، خدای باروری در تمدن آرامیها و هلال حاصلخیز، بود. در قرن اول میلادی، رومیها با ساخت معبدی عظیم برای ژوپیتر، آن را گسترش دادند.
با گسترش مسیحیت در دوران امپراتور تئودوسیوس اول، تا اواخر قرن چهارم میلادی، بخشی از این مجموعه به کلیسا تبدیل شد. اختلاف نظر میان محققان وجود دارد که آیا این کلیسا در بخش جنوب غربی معبد رومی قرار گرفته یا مستقیم در قدسالاقداس (محل مقدسترین بخش) ساخته شده است. منابع تاریخی نشان میدهد که تا سال ۶۳۵ میلادی، با ورود اعراب به دمشق، این کلیسا به نام یحیی تعمید دهنده شناخته میشد و مؤمنان اعتقاد داشتند سر او در محراب اصلی یا نزدیک آن نگهداری میشود.
ساخت مسجد و کشف یادگار
مسلمانان پس از تصرف دمشق، حدود ۷۰ سال کلیسا را دستنخورده باقی گذاشتند. اما در سال ۷۰۵ میلادی، خلیفه اموی ولید اول دستور تخریب آن را صادر کرد تا مسجدی باشکوه برای پایتخت خلافت اموی بسازد. علیرغم اعتراض مسیحیان محلی، پروژه ساخت حدود یک دهه طول کشید.
ابن عساکر، مورخ برجسته قرن دوازدهم، در روایات خود مینویسد که کارگران در حین ساخت، بقایای سر یحیی بن زکریا (نام اسلامی یحیی تعمید دهنده) را در غاری زیر یکی از ستونها کشف کردند. ولید دستور داد این یادگار در همان مکان دفن شود و ستون بالای آن را علامتگذاری کرد. این رویداد منجر به ایجاد زیارتگاهی برای یحیی در مسجد شد، که توسط جهانگرد اندلسی ابن جبیر نیز تأیید شده است.
مسلمانان یحیی را به عنوان پیامبری که در قرآن از او یاد شده، گرامی میدارند و او را نماد تقوا و راستگویی میدانند. این احترام مشترک، مسجد اموی را به نمادی از همزیستی مذهبی تبدیل کرده است.
به کانال تلگرام محبتنیوز بپیوندید
آثار مسیحی باقیمانده در مسجد
علیرغم تبدیل به مسجد، آثار مسیحی هنوز در مجموعه قابل مشاهده هستند. کارشناسان باستانشناسی به حوضچه تعمید آب احتمالی از دوران کلیسا، نقش برجسته سنگی نیمهتخریبشده بر دیوار بیرونی (که برخی آن را تصویر مسیح میدانند) و دو برج رومی جنوب شرقی و جنوب غربی اشاره میکنند. این برجها ممکن است زمانی برج ناقوس بوده و بعدها به منارههای عیسی و قایتبای تبدیل شدهاند.
یکی از برجستهترین این آثار، کتیبههای یونانی مسیحی بر سردر دروازه جنوبی است که مزمور ۱۴۵:۱۳ را نقل میکند: «پادشاهی تو (ای مسیح) پادشاهی جاودان است و سلطنت تو تا ابد پایدار است.» این عناصر نشاندهنده لایههای تاریخی مسجد هستند.
در دوران معاصر، مسجد اموی به پلی میان ادیان تبدیل شده است. در سال ۲۰۰۱، پاپ ژان پل دوم در سفری تاریخی به سوریه، وارد مسجد شد و در مکان احتمالی سر یحیی تعمید دهنده دعا کرد.
