«محبت نیوز»- یک کتیبه سنگی با قدمت تقریبی ۲۷۰۰ سال، موسوم به «کتیبه سیلوئم»، به کانون یک مناقشه فرهنگی و تاریخی عمیق میان اسرائیل و ترکیه تبدیل شده است. این اثر که سندی کلیدی از تاریخ باستان اورشلیم به شمار میرود، در حال حاضر در موزه باستانشناسی استانبول نگهداری میشود و درخواستهای مکرر اسرائیل برای بازگرداندن آن تاکنون بینتیجه مانده است. این اختلاف، فراتر از یک بحث حقوقی بر سر مالکیت یک اثر باستانی، به مسئله روایت تاریخی، هویت ملی و اهمیت مذهبی شهر اورشلیم گره خورده است.
سندی حکشده بر سنگ
کتیبه سیلوئم در سال ۱۸۸۰ در داخل یک تونل آبی باستانی در اورشلیم کشف شد که به دستور «حزقیا»، پادشاه یهودا، ساخته شده بود. متن کتیبه که به زبان عبری باستان حکاکی شده، لحظه نهایی حفر تونل از دو جهت مخالف و رسیدن کارگران به یکدیگر را توصیف میکند. این تونل برای تأمین آب شهر در زمان محاصره توسط آشوریان ساخته شد؛ رویدادی که در کتاب مقدس نیز در «کتاب دوم پادشاهان» و «کتاب دوم تواریخ» به آن اشاره شده است. این تطابق میان متن کتیبه و روایتهای تاریخی، آن را به یکی از مهمترین شواهد باستانشناسی برای اثبات تاریخ کتاب مقدس در اورشلیم تبدیل کرده است.
استدلالهای دو طرف
مقامات و نهادهای فرهنگی اسرائیل استدلال میکنند که کتیبه سیلوئم بخشی جداییناپذیر از میراث قوم یهود و شاهدی بر پایتختی تاریخی اورشلیم است. از دید آنها، زبان عبری، ذکر نام پادشاه یهودی و کشف آن در اورشلیم، پیوند انکارناپذیر این اثر با تاریخ اسرائیل را نشان میدهد. آنها بازگرداندن این کتیبه را نه تنها یک درخواست موزهای، بلکه تأکیدی بر ریشههای تاریخی خود در این شهر میدانند.
در مقابل، دولت ترکیه این کتیبه را بخشی از میراث امپراتوری عثمانی و یک دارایی قانونی میداند. مقامات ترک اشاره میکنند که این اثر در اواخر قرن نوزدهم، زمانی که اورشلیم تحت حاکمیت عثمانی بود، به استانبول منتقل شد و این انتقال مدتها پیش از تأسیس دولت مدرن اسرائیل صورت گرفته است. از این رو، آنها این کتیبه را جزئی از مجموعه ملی خود تلقی کرده و با بازگرداندن آن مخالفت میکنند.
اهمیت فرادینی
اهمیت این منطقه تنها به تاریخ یهود محدود نمیشود. تونل حزقیا به «حوض سیلوحا» منتهی میشود؛ مکانی که در عهد جدید به عنوان محل شفای مردی نابینا توسط عیسی مسیح از آن یاد شده است (انجیل یوحنا، باب ۹). این ارتباط، منطقه را به مکانی مقدس برای مسیحیان نیز تبدیل کرده و بر لایههای تاریخی و مذهبی این مناقشه افزوده است.
تا به امروز، کتیبه سیلوئم همچنان در استانبول باقی مانده و به نمادی از کشمکش عمیق بر سر تاریخ، هویت و مالکیت میراث فرهنگی در یکی از پرتنشترین مناطق جهان تبدیل شده است.
