«محبت نیوز»-باستانشناسان در قلعه تاریخی زرزوان (جنوب شرقی ترکیه) با رمزگشایی یک کتیبه ۱۷۰۰ ساله از معبد میترا، شواهد کمنظیری برای درک چگونگی افول میترائیسم در برابر گسترش مسیحیت در امپراتوری روم به دست آوردهاند. این کتیبهای که بر ورودی معبد زیرزمینی حک شده است، بسته شدن این معبد را همزمان با گسترش مسیحیت مستند میکند.
خبرگزاری آناتولی گزارش داد که این کتیبه، که از زمان کشف معبد در سال ۲۰۱۷ میلادی معنای آن نامشخص مانده بود، اکنون در کنار یک صلیب حکاکیشده، نشان میدهد که این مکان پس از گسترش مسیحیت تعطیل شده است. این کشف، دیدگاههای جدیدی را درباره گذار مذهبی در یکی از مناطق کلیدی امپراتوری روم فراهم میکند.
قلعه زرزوان، واقع در نزدیکی دیاربکر امروزی و حدود ۶۰ کیلومتری شمال مرز سوریه، در گذشته دژی مرزی مهم برای امپراتوری روم محسوب میشد. باستانشناسان در زیر این قلعه، سازههای نظامی، سیستمهای آبی و یکی از سالمترین پناهگاههای میترایی در جهان روم را کشف کردهاند.
میترائیسم، یک دین کهن ایرانی مبتنی بر پرستش ایزد مهر یا میترا، در طول قرنهای دوم و سوم میلادی در سراسر امپراتوری روم، به ویژه در میان سربازان، رواج گستردهای داشت. سربازان رومی در جریان لشکرکشیهای نظامی به امپراتوری پارس با این آیین آشنا شده بودند. اما با پذیرش مسیحیت توسط امپراتور کنستانتین در اوایل قرن چهارم میلادی، میترائیسم به سرعت رو به افول گذاشت.
مهمت سایت توپراک، رئیس گروه زبان و ادبیات سریانی در دانشگاه ماردین آرتوکلو، کتیبه تازه رمزگشاییشده را تحلیل کرده است. توپراک با مقایسه زبان و سبک حروفنگاری، قدمت آن را به قرن سوم یا چهارم میلادی تخمین زده است.
به گفته توپراک، این کتیبه به صلیب مقدس اشاره دارد و خداوند را “فرماندهنده، اصلاحکننده و گسترشدهنده عشق” توصیف میکند. او معتقد است که این متن و صلیب کنار آن، به منزله یک مهر مذهبی عمل کردهاند که نشانگر بسته شدن معبد و پایان قداست آن بوده است. توپراک به خبرگزاری آناتولی گفت: «این یک کشف باستانشناسی بسیار مهم است.»
آیتاچ جوشکون، مدیر حفاری، توضیح داد که محققان از سال ۲۰۱۷ روی این کتیبه مطالعه میکردند، اما معنای آن تا پیش از تحلیلهای اخیر نامشخص مانده بود. او افزود که کشف سکههای پیشین نشان داده بود معبد در قرن سوم یا چهارم متروکه شده است، اما این کتیبه اکنون سند مستقیمی ارائه میدهد که تعطیلی آن در دوران مسیحیت را تأیید میکند. توپراک همچنین فاش کرد که این کتیبه به میترا و عیسی مسیح نیز اشاره دارد و بیانگر رقابت بین دو آیین در حال گسترش بوده است.
شواهد نادر از گذار مذهبی
باستانشناسان تأکید میکنند که این یافته، شواهد روشن و نادری از این گذار مذهبی ارائه میدهد. هرچند معابد میترایی در سراسر امپراتوری روم کشف شدهاند، اما بسیاری از آنها متروکه، تخریب یا تغییر کاربری داده شدهاند و اسناد مکتوب کمی درباره چگونگی ناپدید شدن این دین به جا مانده است.
محققان میگویند در قلعه زرزوان، ترکیب صلیب و کتیبه مکتوب بر ورودی معبد، به وضوح نشاندهنده غلبه مسیحیت بر یک فرقه رومی کهنتر در یک فضای مقدس خاص است. این کشف به مجموعه یافتههای باستانشناسی اخیر مرتبط با مسیحیت اولیه در آسیای صغیر و مناطق اطراف آن، از جمله بقایای یک کلیسای مسیحی متعلق به قرن پنجم میلادی در شهر باستانی المپ و یک مجموعه صومعه ۱۵۰۰ ساله در دلتای نیل، میافزاید.
