«محبت نیوز»- حضور مستند جامعۀ مسیحیِ ارمنی در کابل دستکم به اواخر سدۀ هفدهم بازمیگردد؛ زمانی که بازرگانان ارمنی در این شهر زندگی میکردند و میان ایران، هند و آسیای مرکزی به دادوستد کالا، پارچه و پول میپرداختند. بعدها، در روزگار نادرشاه افشار و احمدشاه درانی، گروههای دیگری از ارمنیان، گاه به اجبار و گاه برای خدمت نظامی و فنی، به قندهار و کابل منتقل میشوند و جامعۀ آنان را گسترش میدهند.
احمدشاه درانی فقط به تجارت آنان نیاز نداشت. ارمنیان توپ میساختند، در توپخانه و گارد سلطنتی خدمت میکردند، اسلحه تولید میکردند و همراه سپاه به جنگ میرفتند. در بالاحصار پایین، آنها محلۀ خود را داشتند: خانهها، دکانها، یک گورستان محصور و کلیسایی کوچک. آنان به فارسی سخن میگفتند، لباس مردم کابل را میپوشیدند و هنگام ورود به کلیسا، مانند همسایگان مسلمان خود کفش و دستارشان را بیرون میگذاشتند. در نوروز به مسلمانان هدیه میدادند و در کریسمس از آنان هدیه میگرفتند. ارمنی در تشییع جنازۀ مسلمان شرکت میکرد و مسلمان نیز مردۀ ارمنی را تا گورستان همراهی میکرد. اما زندگی این جامعۀ کوچک همیشه آرام نبود.
یکی از منابع درآمد آنان ساختن شراب بود. ارمنیان مسلمانان را قانع کرده بودند که نوشیدن شراب بخشی از دین آنان است. بنابراین اجازه داشتند آن را در خانههایشان تولید کنند. اما وقتی امیر دوستمحمدخان یکی از تاثیرگذارترین حاکمان افغانستان در قرن نوزدهم، شراب را ترک کرد و فروش آن را ممنوع ساخت، یکی از آخرین راههای معاش آنان نیز از بین رفت.
در همین روزگار، دختر یکی از خانوادههای مهم ارمنی با محمداعظمخان، پسر دوستمحمدخان، ازدواج کرد. خانواده در آغاز مخالفت کرد. مسأله حتی به نمایندۀ بریتانیا کشیده شد. اما امیر گفت دختر با رضایت خود ازدواج کرده و میتواند مسیحی بماند. از این ازدواج پسری به دنیا آمد به نام محمداسحاقخان؛ مردی که سالها بعد رقیب دیگر شاهزادگان شد. به این ترتیب، سرنوشت یک خانوادۀ مسیحی با رقابت خونین شاهزادگان افغانستان گره خورد.
در سال ۱۸۷۹ که جنگ افغانستان و بریتانیا در گرفت، در جریان ویرانیهای بالاحصار، پس از انفجار ۱۶ اکتبر همین سال و تخریبهای بعدی نیروهای بریتانیایی، کلیسای ارمنیان و بیشتر خانههای آنان از میان رفت. این جامعۀ کوچک دیگر نه کلیسا داشت، نه کشیش و نه امنیت گذشته را.
تعدادشان از حدود صد نفر به چند خانوادۀ کوچک کاهش یافت. بعضی از آنان کارمند دربار بودند، در هند آموزش دیده بودند و با انگلیسیها ارتباط داشتند. همین ارتباطها آنان را در چشم عبدالرحمانخان مشکوک ساخت.
در دسامبر ۱۸۹۶، فرمان نهایی صادر شد. شانزده ارمنی باقیمانده، در سرمای زمستان، کابل را ترک کردند. خانهها، خاطرات و شهری را پشت سر گذاشتند که بیش از دو سده در آن زندگی کرده بودند.
منبع:
رادیو بین المللی فرانسه
