«محبت نیوز»- دو سال پیش در چنین روزهایی، در اولین هفتههای حمله روسیه به اوکراین، رهبر کلیسای ارتدوکس روسیه در میان زرق و برق محراب کلیسای مسکو گفت: «ما وارد مبارزهای شدهایم که اهمیتش فیزیکی نیست، بلکه اهمیت متافیزیکی دارد».او گفت این جنگ، مبارزهای «برای رستگاری ابدی» روسها است.
این سخنرانی و جملات شبیه به این که کلیسای ارتدوکس مسکو در طول دو سال گذشته به کار برده است، برخی را بر آن داشته تا بگویند این درگیری، فقط ابعاد نظامی و سیاسی ندارد، بلکه در پس آن فهم الهیاتی رژیم ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه و کلیسای ارتدوکس مسکو را میتوان دید. کلیسای ارتدوکس روسیه نه تنها از جنگ پوتین حمایت کرده، بلکه مدتهاست توجیهات دینی و ایدئولوژیکی برای اقدامات داخلی و بین المللی روسیه در این جنگ ارائه کرده است.
رفتار کلیسای ارتدوکس و وجود مفاهیم دینی در سخنان مقامات روسی، تا بدان حد بوده است که عدهای نام این جنگ را «اولین جنگ مذهبی قرن بیست و یکم» بگذارند.
اکنون سایت الجزیره در گزارشی تحلیلی نوشته است: یک سرباز نقابدار، یونیفرمپوش و تفنگدار حرف Z را که نماد مورد تایید کرملین برای حمله روسیه به اوکراین است، روی شانه خود دارد و تصویری از عیسی مسیح، ضعیف و عاری از تهاجم، درست پشت سر او نمایان است.
هر دو بر روی بیلبوردی به تصویر کشیده شدهاند که روی آن نوشته شدهاست: “مسیح بر جهنم پیروز شد و روسیه نیز چنین خواهد کرد”. این تصویر بخشی از یک نمایشگاه هنری در فضای باز در مرکز مسکو است که مردان روسی را ترغیب می کند تا برای شرکت در جنگ نامنویسی کنند.
پاتریارک مسکو، کریل، رهبر بزرگترین کلیسای مسیحی ارتدوکس جهان که نفوذ آن از مرزهای روسیه فراتر می رود و شامل معتقدان در کشورهای شوروی سابق و مهاجرین میشود، از “حق” کرملین برای شروع جنگ دفاع کرد و حمایت او از کرملین همچنان ادامه دارد.
او چند روز پس از آغاز تهاجم در فوریه ۲۰۲۲ گفت که روسیه “حق دارد در کنار نور و حقیقت خدا بایستد”. او به سربازان روسی که در اوکراین علیه ارزشهای “فاسد” غربی میجنگند، نوید نجات ابدی داد.
کریل همچنین در آوریل گذشته گفت: “هدف [غربیها] این بود که ما را با دست خالی، بدون هیچ جنگی، فریب دهند، ما را بخشی از دنیای خود سازند و به ارزشهای غربی آغشته کنند”.
کلیسای ارتدوکس روسیه (ROC) که از سال ۲۰۰۹ توسط کریل اداره می شود، دهها هزار کلیسای محلی در روسیه و جاهای دیگر، از کالیفرنیا تا قزاقستان و کیف اوکراین را در بر میگیرد. این کلیسا بزرگترین جامعه مسیحی ارتدوکس در بین ۱۶ کلیسای اصلی ارتدوکس جهان است که ادعا میکند ۱۰۰ میلیون معتقد روس را در برمیگیرد. اگرچه کارشناسان میگویند که رقم واقعی بسیار کمتر است.
کلیسای ارتدوکس روسیه همچنین ثروتمندترین کلیسای ارتدوکس جهان است که یارانه دولتی و کمک مالی عظیمی از بازرگانان و معتقدان دریافت میکند و صدها تجارت معاف از مالیات مانند انتشارات، هتلها و فروشگاههای جواهرات را اداره میکند. کریل نیز با تجمل بیگانه نیست. او ساعت ۳۰۰۰۰ دلاری به دست میبندد و با یک جت شخصی و یک لیموزین سفارشی ضد گلوله که توسط نیروهای امنیتی کرملین محافظت میشود سفر میکند.
کرملین که مشتاقانه هر فرقه و شاخه مسیحی “رقیب” را مورد آزار و اذیت قرار می دهد، کلیسای ارتدوکس روسیه را به نوعی پلیس اخلاقی تبدیل کردهاست که آزار و اذیت دشمنان ایدئولوژیک و سیاسی را تقدیس میکند.
سرگئی بیزیوکین، فعال اپوزیسیون فراری، معتقد است که کرملین به حمایت ایدئولوژیک این کلیسا نیاز دارد و به آن امتیازاتی مانند املاک و مستغلات، بودجه دولتی و فشار به رقبا میدهد.
اما نیکولای میتروخین، کارشناس مطالعات روسیه و عضو دانشگاه برمن آلمان، به الجزیره گفت که مشارکت کلیسای ارتدوکس روسیه در جنگ به معنی “چشم انداز از دست دادن شخصیت، اعتبار و نفوذ جهانی” و کاهش مرزهای کلیسا به مرزهای امپراتوری سیاسی پوتین است.
میتروخین همچنین معتقد است که حمایت از جنگ پوتین ” به طور مستقیم منجر به تقویت نفوذ کوتاهمدت کریل و افزایش تعداد کلیساهای خودمختار میشود”.
لازم به ذکر است جنگ مقدس پوتین که برای توجیه آن از الهیات مسیحی استفاده شده و کلیسا نیز به عنوان یک نهاد مذهبی از آن حمایت کرده است، بخشی از پروژه بازگرداندن اوکراین به روسیه در مقابل غرب است؛ بازپس گیری منطقهای که علیه کلیسای روس و «دنیای روسی» طمرد کرده است و به همین خاطر هم در آن «گناه» پدیدار گشته است.
در این منظومه پوتین و دولت روسیه در همگرایی با کلیسای ارتدوکس مدافع «خیر» هستند و از نظر آنها تلاشی که غرب برای «فاسد» کردن اوکراین انجام داده است باید بی اثر شود.
