«محبت نیوز»- در بحبوحهٔ کارزار انتخاباتی ریاستجمهوری سال گذشته در آمریکا، دونالد ترامپ با انتشار پیامی در Truth Social، دولت بایدن را به دلیل عدم مداخله در آزار و اذیت ارامنه توسط جمهوری آذربایجان مورد انتقاد قرار داد و نوشت:
«کامالا هریس در حالی که ۱۲۰ هزار مسیحی ارمنی به طرز وحشتناکی مورد آزار و اذیت قرار گرفتند و به اجبار در آرتساخ آواره شدند، هیچ اقدامی انجام نداد. اگر کامالا هریس رئیسجمهور ایالات متحده شود، امنیت مسیحیان در سراسر جهان به خطر خواهد افتاد. من به عنوان رئیسجمهور، از مسیحیان تحت آزار و اذیت حمایت خواهم کرد، برای توقف خشونت و پاکسازی قومی تلاش کرده و صلح را بین ارمنستان و آذربایجان برقرار خواهم ساخت.»
با این حال، بررسی دقیقتر نشان میدهد که این اظهارات و توافقات احتمالی، تلاشی ناکارآمد و نمادین برای تطهیر چهرهٔ آذربایجان به عنوان یک شریک قابل اعتماد است. به بیان ساده، این توافق فاقد عمق و بیشتر جنبهٔ نمایشی دارد.
نخست آنکه، بدون پاسخگو کردن مقصران، دستیابی به صلح پایدار در قفقاز جنوبی امکانپذیر نخواهد بود. جمهوری آذربایجان، تحت رهبری الهام علیاف، دیکتاتور نفتی، هیچ نشانهای از تمایل به احترام به حقوق بشر یا حاکمیت قانون نشان نداده است. او با مهارت از منابع طبیعی و موقعیت جغرافیایی کشورش برای تضمین معاملات ژئوپلیتیکی متعدد و جلب توجه رهبران جهانی استفاده کرده است.
همین امر سبب شد که ایالات متحده و اروپا نتوانند از قحطی دادن ارامنهٔ ساکن در سرزمین آبا و اجدادی خود، آرتساخ (که به نام ناگورنو-قرهباغ نیز شناخته میشود)، توسط آذربایجان جلوگیری کنند. این فاجعه در جریان محاصرهٔ ۱۰ ماههٔ جادهای رخ داد که در نهایت به پاکسازی قومی بیش از ۱۲۰ هزار ارمنی از منطقه در سپتامبر ۲۰۲۳ منجر شد؛ بزرگترین موج آوارگی ارامنه از زمان نسلکشی ۱۹۱۵.
از زمان تصرف این منطقه، رفتارهای آذربایجان به شدت با ادعای تمایل به صلح در تضاد بوده و حاکی از اولویت دادن به تقابل و خشونت است.
آنها کماکان زندانیان سیاسی و اسرای جنگی ارمنی را بدون رعایت رویههای قانونی در بازداشت نگه میدارند. محاکمات نمایشی این افراد با انتقاد سازمانهایی نظیر عفو بینالملل و دیدهبان حقوق بشر مواجه شده است. علیاف در مواجهه با فشارهای خارجی، دستور خروج کمیتهٔ بینالمللی صلیب سرخ (ICRC) از آذربایجان را صادر کرد؛ اقدامی که تلاشی آشکار برای محدود کردن دسترسی به این زندانیان سیاسی تلقی میشود.
جمهوری آذربایجان در حالی که مدعی تلاش برای صلح است، کمپینی را برای محو آثار فرهنگی ارمنی در آرتساخ به راه انداخته است. این کمپین شامل تخریب کلیساها، صومعهها، خاچکارها (سنگنگارههای صلیبی) و دیگر اماکن مذهبی و تاریخی ارمنی است که قدمت حضورشان در منطقه به هزاران سال میرسد. علیاف با دستاویز قرار دادن بهانهٔ «بازگرداندن» این اماکن به شکل «اصلی»، در تلاش است تا فرهنگ و هویت ارمنی را در منطقه نابود کند. از سال ۲۰۲۰، نیروهای آذربایجانی حدود ۴۰۰ کلیسا و دیگر اماکن مسیحی متعلق به ارامنه را تخریب کردهاند.
فرهنگ ارمنی از بدو پیدایش در سال ۳۰۱ میلادی، عمیقن تحت تأثیر مسیحیت بوده و همین امر ارمنستان را به نخستین کشور مسیحی جهان تبدیل کرده است. بیاحترامی و تخریب این میراث تاریخی، نشاندهندهٔ عدم تمایل آذربایجان به صلح واقعی با ارمنستان است.
علیاف پس از تصرف آرتساخ، اکنون بخشهای وسیعی از خاک ارمنستان را به عنوان «سرزمینهای تاریخی» آذربایجان قلمداد میکند و ارمنستان را «آذربایجان غربی» مینامد. این روند، رویکردی نگرانکننده را در سخنرانیهای خود دنبال میکند. او حتی ادعا کرده است که ایروان، پایتخت ارمنستان، متعلق به آذربایجان است. اگرچه این لفاظیها ممکن است صرفن کلامی تلقی شوند، اما کلمات حائز اهمیت بوده و دارای پیامدهایی هستند.
با وجود این شواهد متقن از مقاصد واقعی آذربایجان، به نظر میرسد رئیسجمهور ترامپ همچنان واقعیتهای موجود را نادیده میگیرد. او از بسیاری جهات، وعدهٔ انتخاباتی خود مبنی بر حمایت از مسیحیان ارمنی در برابر آزار و اذیت و پاسخگو کردن آذربایجان در قبال اقداماتش را نقض میکند. به نظر میرسد که منافع او بیشتر معطوف به منابع طبیعی آذربایجان است تا حفظ جان ارامنه یا ثبات منطقه.
بنابراین، هرگونه توافق صلح معنادار بین ارمنستان و آذربایجان باید شامل آزادی فوری و بدون قید و شرط تمامی زندانیان سیاسی و اسرای جنگی ارمنی باشد.
علاوه بر این، لازم است به بدرفتاریهای مذهبی و فرهنگی آذربایجان نسبت به آثار باستانی و اماکن مقدس ارمنی پایان داده شده و هرگونه تحریف تاریخی که میتواند به عنوان توجیهی برای حملات آتی به حاکمیت ارمنستان مورد استفاده قرار گیرد، محکوم شود.
همچنین، اجرای حکم دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ) که به آذربایجان دستور داده است اجازه بازگشت «امن، بدون مانع و سریع» ارامنه به آرتساخ را فراهم کند، ضروری است.
صلح همواره باید هدف غایی باشد، اما بدون پاسخگویی، همزیستی مسالمتآمیز و مدارا در منطقه امکانپذیر نخواهد بود. تاکنون، اقدامات آذربایجان حاکی از آن است که این کشور نه به صلح، بلکه به تصرف ارمنستان تمایل دارد.
نویسنده: استیفان پچدیمالدجی
منبع مقاله: nationalinterest.org
رفـع مسئولیت:
مقالات منتشر شده، تنها نظر نویسندگان خود را منعکس میکنند.
