«محبت نیوز»- پاپ لئو چهاردهم روز دوشنبه ۴ خرداد در اقدامی بیسابقه، بابت نقش تاریخی واتیکان در مشروعیت بخشیدن به بردهداری و قرنها سکوت در برابر آن عذرخواهی کرد و سابقه کلیسای کاتولیک در این زمینه را «زخمی در حافظه مسیحیت» خواند.
اگرچه پاپهای پیشین بابت دخالت مسیحیان در تجارت برده در دو سوی اقیانوس اطلس عذرخواهی کرده بودند، اما تاکنون هیچ پاپی به طور علنی به نقش مستقیم رهبران گذشته کلیسای کاتولیک در صدور مجوز برای حاکمان اروپایی جهت به بردگی کشیدن غیرمسیحیان اعتراف نکرده بود.
لئو چهاردهم که نخستین پاپ متولد آمریکا در تاریخ محسوب میشود و در تبارنامه خانوادگیاش ردپای بردگان و بردهداران دیده میشود، این عذرخواهی را در اولین بخشنامه رسمی خود با عنوان «انسانیت باشکوه» مطرح کرد. او با این اقدام، به دههها درخواست کاتولیکهای سیاهپوست، فعالان مدنی و محققان از واتیکان برای جبران نقش تاریخی خود در تجارت برده پاسخ داد.
پاپ لئو در این بخشنامه نوشت: «غیرممکن است با تأمل در رنج و تحقیر عظیمی که بسیاری از مردم متحمل شدهاند — که در تضاد کامل با کرامت بیحد و حصرشان به عنوان بندگان محبوب خداوند است — احساس غم و اندوه عمیقی نکنیم. به همین دلیل، به نام کلیسا، صمیمانه درخواست بخشش دارم.»
اسناد تاریخی؛ مجوز پاپها برای استعمار
واتیکان همواره مدعی بوده که مدافع کرامت همه انسانهاست، اما مجموعهای از دستورالعملهای صادرشده در قرن پانزدهم، به حاکمان پرتغالی اجازه داد تا ضمن فتح آفریقا و قاره آمریکا، غیرمسیحیان را به بردگی بکشند.
به عنوان مثال، در سال ۱۴۵۲، پاپ نیکلاس پنجم فرمانی موسوم به «دام دیورساس» صادر کرد که به پادشاه پرتغال حق «حمله، فتح و مطیع کردن» و تصرف اموال غیرمسیحیان و دشمنان نام مسیح را میداد. این فرمان حتی به صراحت به پرتغالیها اجازه داد تا این افراد را «به بردگی ابدی» بکشانند.
فرمان مذکور به همراه فرمان دیگری که سه سال بعد صادر شد (رومانوس پونتیفکس)، پایه و اساس «دکترین اکتشاف» را شکل داد؛ نظریهای که غصب زمینهای آفریقا و آمریکا در دوران استعمار را مشروعیت میبخشید. به گفته کشیش کریستوفر جی. کلرمن، نویسنده کتاب «تاریخچه بردهداری و کلیسای کاتولیک»، این مجوزها بعدها توسط چندین پاپ دیگر در قرن پانزدهم و شانزدهم تمدید شد و پادشاهان اسپانیا نیز حقوق مشابهی برای قاره آمریکا دریافت کردند.
هرچند واتیکان در سال ۲۰۲۳ «دکترین اکتشاف» را رد کرد، اما هرگز خود احکام صادرشده را لغو یا باطل نکرده است.
پاپ لئو با یادآوری اینکه پاپ لئو سیزدهم نخستین پاپی بود که در سال ۱۸۸۸ به صراحت بردهداری را محکوم کرد (آن هم سالها پس از لغو آن در بسیاری از کشورها)، به نقش مستقیم سریر مقدس در قرون گذشته اشاره کرد و نوشت: «در اوایل دوران مدرن، سریر رسولی در پاسخ به درخواستهای حاکمان، برای مشروعیت بخشیدن به اشکال مختلف سلطه و بردگی کشاندن مداخله کرد.»
او تأکید کرد که هرچند نمیتوان با معیارهای امروزی اخلاقی بودن تصمیمات گذشته را قضاوت کرد، اما «نمیتوانیم تأخیر طولانی جامعه و کلیسا در محکوم کردن بلای بردهداری را انکار یا کماهمیت جلوه دهیم.»
پاپ با اشاره به تاخیر کلیسا برای به رسمیت شناختن ناسازگاری بردهداری با کرامت انسانی افزود: «این زخمی در حافظه مسیحی است که نمیتوانیم خود را از آن مبرا بدانیم.»
لئو در پایان هشدار داد که کلیسا امروز باید قاطعانه تمام اشکال قاچاق و استثمار مرتبط با انقلاب فناوری را محکوم کند، تا «در آینده مجبور نباشیم دوباره به دلیل عدم احترام به گنج کرامت انسانی عذرخواهی کنیم.»
