«محبت نیوز»- اظهارات اخیر پاپ لئو چهاردهم در مورد “همزیستی مسالمتآمیز” در دوران حکومت مسلمانان در اسپانیا، با واکنش شدید و انتقاد مورخان و الهیدانان این کشور مواجه شده است. پاپ در سخنرانی خود به نقش اسلام در ترویج ثبات و رفاه و “تلاشی برای ایجاد فضایی برای تماس، گفتگوی مسالمت آمیز بین مسیحیان، مسلمانان و یهودیان” اشاره کرده بود.
وی از مدرسه مترجمان تولدو و شهرهایی مانند کوردوبا و تولدو به عنوان “مراکز گفتگو بین زبانها، ادیان و دانش” یاد کرد و به همکاری دانشمندان از هر سه دین و فیلسوفانی چون ابن رشد و ابن میمون اشاره داشت.
با این حال، منتقدان، پاپ را به “تحریف تاریخ اسپانیا” و تکرار “ادعاهای دروغین برخی مورخان” متهم کردهاند. آنها تأکید دارند که دوران ۸۰۰ ساله تسلط مسلمانان در شبهجزیره ایبری اسپانیا، نمونهای از مدارا و هماهنگی مذهبی نبوده است.
پیشینه تاریخی و دیدگاه منتقدان
شبهجزیره ایبری که ریشههای مسیحی عمیقی دارد، در سال ۷۱۱ میلادی توسط مورها (مسلمانان شمال آفریقا) تصرف شد. این تسلط که تا نزدیک به ۸۰۰ سال در بخشهایی از اسپانیا ادامه یافت، به حکومت “اندلس” معروف شد. “بازپسگیری اسپانیا” یا “رکونکیستا” از سال ۷۱۸ میلادی آغاز و در سال ۱۴۹۲ با فتح غرناطه، آخرین دژ مسلمانان، توسط پادشاهان کاتولیک به پایان رسید.
به گفته مورخان منتقد، اسپانیای اسلامی توسط روحانیون مسلمان اداره میشد و با سرکوب و به حاشیه راندن یهودیان و مسیحیان همراه بود. جمعیت غیرمسلمان به عنوان “ذمی” شهروندان درجه دو محسوب میشدند، ملزم به پرداخت مالیات ویژه (جزیه) بودند و با محدودیتهای مذهبی و فرهنگی روبرو بودند. بسیاری از مسیحیان نیز تحت فشار اجتماعی به اسلام گرویدند.
داریو فرناندز-موررا، مورخ، در کتاب خود “افسانه بهشت اندلس”، مستند میکند که مسلمانان شهرها را غارت، کلیساها را ویران و اموال را مصادره کردند. او به زندانها، تبعیدهای اجباری و تعصب نژادی علیه یهودیان و مسیحیان اشاره میکند و بیان میدارد که “وجود یک پادشاهی مسلمان در اسپانیای قرون وسطی که نژادها و مذاهب مختلف در آن با هماهنگی و در مدارای چندفرهنگی زندگی میکردند، یک افسانه تاریخی است.”
منتقدان مثالهای پاپ را نیز به چالش کشیدهاند:
کوردوبا: بین سالهای ۸۵۰ تا ۸۵۹، ۴۸ مسیحی به دلیل امتناع از انکار ایمان مسیحی یا توهین به پیامبر اسلام در کوردوبا اعدام شدند که به “شهدای کوردوبا” معروفند.
ابن رشد: این فیلسوف برجسته در سال ۱۱۹۵ از اسپانیا تبعید شد و کتابهایش به دلیل مخالفت فقهای دیگر سوزانده شدند.
موسی میمونیدس: متولد کوردوبا، در سال ۱۱۴۸ پس از تصرف شهر توسط فرقهی متعصب الموحدین، مجبور به ترک اندلس شد، زیرا یهودیان با انتخاب گرویدن به اسلام، ترک شهر یا اعدام روبرو بودند.
مدرسه مترجمان تولدو: پاپ این مدرسه را به تساهل اسلامی نسبت داده است، در حالی که این شهر در سال ۱۰۸۵ توسط مسیحیان فتح شده بود و مدرسه توسط شاه آلفونسو دهم مسیحی، حدود دو قرن پس از بازپسگیری تولدو، تأسیس شد.
فرناندز موررا نتیجه میگیرد که “با هر معیار عینی… اسپانیای اسلامی الگویی از مدارای مذهبی و فرهنگی نبود. اندلس درگیر منازعات مذهبی، سیاسی و نژادی بود که در بهترین زمانها تنها با اعمال نیروی استبدادی کنترل میشد.” وی معتقد است که ستایش اندلس به طور پنهانی از چندفرهنگگرایی حمایت و مسیحیت را تحقیر میکند، دیدگاهی که به گفته او در مواجهه با چالشهای مهاجرت کنونی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
