«محبت نیوز»-در آستانه عید پاک، مارتین اسکورسیزی، سینماگر صاحب سبک آمریکایی در اپیزود جدیدی از مجموعه مستند «مارتین اسکورسیزی تقدیم میکند: قدیسان»، خوانشی بدیع و انسانی از مادر عیسی مسیح ارائه داده است. این اثر که با رویکردی متفاوت نسبت به نقاشیهای مذهبی دوران رنسانس ساخته شده، بر جنبههای بشری، آسیبپذیریها و رنجهای مادریِ مریم تمرکز دارد.
این رویکرد اسکورسیزی، یادآور نگاه ساختارشکنانه الیزابت برت براونینگ در شعر مشهور «از مریم مقدس تا کودک عیسی» (۱۸۳۸) است. براونینگ در دوران ویکتوریا، چالشهای روانی مریم را در پذیرش نقش دوگانه مادر و پیرو برای نوزادی که همزمان فرزند و خداوندگار اوست، به تصویر کشید. در آن شعر، مریم با آگاهی از پیشگوییهای اشعیا نبی مبنی بر طرد شدن فرزندش در آینده، با دغدغههای یک مادر انسانی دستوپنجه نرم میکند. اکنون اسکورسیزی در اواخر دوران کاری خود، همین خط فکری را برای مخاطبان عصر سکولار پی گرفته است.
این اپیزود با صدای اسکورسیزی و توضیح مفهوم کاتولیکی «لقاح پاک» آغاز میشود؛ باوری که بر اساس بخشنامه پاپ در سال ۱۸۵۴، مریم را از هرگونه گناه اولیه مبرا میداند. با این حال، اسکورسیزی این تصور رایج را که بیگناهی به معنای فقدان احساسات و ضعفهای انسانی است، به چالش میکشد. او با استفاده از تکنیکهای فیلمبرداری و دیالوگهای دقیق، مریم را به عنوان انسانی خطاپذیر بازآفرینی کرده است.
در یکی از سکانسهای کلیدی در کارگاه نجاری، استفاده از زوایای دوربین — نمای زاویه بالا برای مریم و زاویه پایین برای عیسی — نشاندهنده اقتدار و عاملیت بیشتر مسیح نسبت به مادرش است؛ عدم توازنی که ممکن است مخاطبان سنتی کاتولیک را که انتظار تکریم قدیسگونه مریم را از این کارگردان دارند، شگفتزده کند.
تفاوت با هنر کلاسیک و بازنمایی رنجهای یک مادر
در تاریخ هنر، نقاشانی چون لئوناردو داوینچی، فرا آنجلیکو و ساندرو بوتیچلی در صحنه «بشارت» (خبر دادن فرشته از بارداری مریم)، همواره تلاش کردهاند جایگاهی استوار، متعالی و برابر با جبرئیل به مریم ببخشند. اما در مقابل، مریمِ اسکورسیزی در مواجهه با فرشته وحی، از شدت شگفتی روی زمین میافتد و در انسانیترین و بیدفاعترین حالت ممکن به تصویر کشیده میشود.
این قسمت از سریال که به زودی از طریق شبکه اینترنتی «فاکس نیشین» پخش خواهد شد همچنین تمرکز ویژهای بر «ترومای مادری» دارد. در سکانسهایی که بیشباهت به مجسمه مشهور «پیهتا» اثر میکلآنژ نیست، مریمِ سوگوار در کنار پیکر بیجان فرزندش، برای لحظهای دچار تزلزل روحی میشود و با کلماتی سرشار از اندوه میپرسد: «چگونه قلب من میتواند به تپیدن ادامه دهد؟»
اسکورسیزی نشان میدهد که حتی آگاهی مریم از ذات الهی فرزندش، مانع از رنجهای بشری او نشده است؛ همانطور که دو دهه قبلتر در داستان، هنگام گم شدن عیسای ۱۲ ساله در اورشلیم، وحشت ناشی از کشتار دوران هیرودیس بار دیگر برای او زنده میشود و ایمان در آن لحظه، تأثیر چندانی در فرونشاندن ترس یک مادر ندارد.
با وجود تمام این ویژگیهای انسانی، این برنامه در نهایت بر جایگاه الهی مسیح تأکید دارد. همانطور که یک کشیش کاتولیک در میزگرد تحلیلی پس از این اپیزود خاطرنشان میکند، نقش مریم همواره «اشاره به سوی پسرش» است؛ حرکتی نمادین که در قاببندیهای این مستند نیز همواره رو به بالا ترسیم شده است.
مسیحیت کاتولیک و مضامین دینی نقش مهمی در آثار مارتین اسکورسیزی دارند. او پیش از اینکه وارد سینما شود، برای مدت کوتاهی می خواست کشیش سود.
