«محبت نیوز»- در میان بافت پیچیده جوامع خاورمیانه، گروهی منحصر به فرد با ریشههایی در شبه قاره هند، قرنهاست که در اورشلیم و مناطق اطراف آن سکونت گزیدهاند: کولیهای دوماری. این جامعه که حدود ۱۰۰ سال پیش از همتایان خود در اروپا هند را ترک کردهاند، امروز با چالشهای هویتی در سرزمین مقدس مواجه هستند.
به گزارش آل اسرائیل نیوز، دوماریها که ریشهی نامشان از واژه سانسکریت “دوما” گرفته شده و به زیرگروهی از طبقه دالیت هند اشاره دارد، از لحاظ تاریخی به عنوان خوانندگان و رقصندگان دورهگرد شناخته میشدند. طبق گزارش پروژه جاشوا، اکنون بیش از دو میلیون کولی دوماری در منطقه خاورمیانه زندگی میکنند که حدود ۱۰ هزار نفر از آنها در اسرائیل و کرانه باختری ساکن هستند.
برخلاف مردم روما در اروپای شرقی که اغلب از اصطلاح “کولی” به دلیل بار معنایی منفی آن اجتناب میکنند، دوماریهای خاورمیانه با افتخار خود را “کولی” مینامند. این نامگذاری شاید بازتابی از ریشههای خود کلمه “کولی” باشد که از کلمه “مصری” نشأت گرفته و میتواند ارتباط عمیقتری با خاورمیانه داشته باشد.
طردشدگی و چالشهای اجتماعی
مانند همتایان اروپایی خود، دوماریها نیز قربانی طرد اجتماعی شدهاند که متأسفانه امروزه در اورشلیم نیز ادامه دارد. آمون اسلیم، مدیر مرکز فرهنگی دوماری در اورشلیم شرقی، درباره این وضعیت می گوید: “ما آخرین افرادی هستیم که به ما اهمیت میدهند، به ما توجه میکنند و از ما حمایت میکنند.”
او تأکید میکند که جامعه دوماری “از هر دو طرف (یهودی و فلسطینی) مورد تبعیضترین جامعه” است، زیرا نه یهودی محسوب میشوند و نه فلسطینی، و این امر منجر به فقر و محرومیت گستردهای در این جامعه حاشیهنشین شده است.
ریشههای تاریخی
تاریخ دوماریها، به دلیل عدم مستندسازی رسمی، بیشتر بر افسانهها و فرهنگ شفاهی تکیه دارد. محمد دیب اسلیم، رهبر جامعه کولیهای اورشلیم، داستانهای جالبی از مهاجرت این قوم را برای جنیفر پترسون، محقق و نویسنده کتاب «آخرین مهاجرت؟ جامعه کولیهای اورشلیم» بازگو کرده است. یکی از این داستانها روایت میکند که چگونه پادشاه ایران، کولیهای رقصنده و آوازخوان را از هند به دربار خود فراخواند، اما پس از ناکامی در آموزش کشاورزی به آنها، آنان را به شام اخراج کرد. این روایت با اسناد تاریخی توسط حمزه اصفهانی، مورخ ایرانی قرن دهم، نیز تأیید شده است.
برخی پژوهشگران نیز احتمال میدهند که کولیها ممکن است از یکی از قبایل گمشده اسرائیل باشند، چرا که آنها در طول تاریخ خود، حتی در هند، خود را متمایز میدانستند. آداب بهداشتی سختگیرانه و استفاده از واژه “گورجا” برای غیرافراد جامعه خود (که شاید ریشه در کلمه عبری “گوی” به معنای غیر یهودی دارد)، از جمله شباهتهایی است که به این گمانهزنیها دامن میزند. علاوه بر این، تاریخ آنها با یهودیان در طول هولوکاست گره خورده است، جایی که هیتلر هر دو گروه را هدف نابودی قرار داد.
تلاش برای حفظ میراث
با وجود چالشها، دوماریها در اورشلیم تلاش میکنند تا فرهنگ، زبان و سنتهای خود را حفظ کنند. اگرچه اکثر آنها به اسلام و تعداد کمی به مسیحیت گرویدهاند، اما سنتهای فولکلور و باورهای عامیانه آنها همچنان بخش جداییناپذیری از هویت آنهاست.
مرکز فرهنگی دوماری که در شمال اورشلیم واقع شده است، نقش کلیدی در این زمینه ایفا میکند. این مرکز برنامههایی برای حفظ میراث فرهنگی، آموزش تکمیلی، فرصتهای شغلی و فعالیتهای اجتماعی، به ویژه برای زنان و کودکان، ارائه میدهد.
زبان دوماری، هرچند در معرض خطر انقراض قرار دارد، هنوز توسط نسلهای قدیمیتر صحبت میشود و تلاشهایی برای حفظ آن صورت گرفته است. آمون اسلیم از تهیه یک کتابچه برای آموزش این گویش خبر داده و ابراز امیدواری کرده است که در آینده بتوانند آن را به نسلهای جوانتر آموزش دهند. او خاطرنشان میکند که جامعه دوماری در اسرائیل در مقایسه با سایر کشورهای خاورمیانه مانند اردن، بسیار کوچکتر است، جایی که جوامع دوماری متراکمتر زندگی میکنند و زبانشان بیشتر حفظ شده است.
