«محبت نیوز»- باقیمانده «کلیسای تاریخی انجیلی مشهد» شامگاه پنجشنبه ۱۴ آبان، در جریان یک عملیات شبانه به‌طور کامل تخریب شد. این اقدام در حالی رخ داد که پنج ماه پس از نخستین مرحله تخریب در خردادماه سال جاری، دستور قضایی مبنی بر توقف عملیات صادر شده و مقامات ارشد استان خراسان رضوی وعده تملک و «بازسازی عین‌به‌عین» این اثر واجد ارزش تاریخی را داده بودند.
محمد اکبرپور، فعال رسانه‌ای در خراسان رضوی با اعلام خبر تسطیح کامل این بنای تاریخی اظهار کرد: «در ساعات پایانی شب، یکی از همسایگان مجاور کلیسا از افزایش محسوس تردد کامیون‌های حمل نخاله و آغاز تخریب باقیمانده سازه خبر داد.»
وی با اشاره به بی‌نتیجه ماندن تماس‌های فوری با نهادهای مسئول افزود: «موضوع بلافاصله به مرکز فوریت‌های پلیسی ۱۱۰ و سامانه ۱۳۷ شهرداری گزارش شد؛ با این حال گشت انتظامی در محل حاضر نشد و سامانه مدیریت شهری نیز اعلام کرد مداخله در این موضوع در دایره مأموریت‌های آن قرار ندارد.»
به گفته این فعال رسانه‌ای، عملیات تخریب در بازه زمانی ساعت ۲۳ تا ۲۴ پنجشنبه شب با سرعت دنبال شد و با حضور و اعتراض ساکنان محلی، کارگران حاضر با بستن درِ محوطه از صحنه خارج شدند، اما پیش از ترک محل، سازه تاریخی به‌طور کامل برچیده شده بود.
پیشینه پرونده؛ از تخریب خردادماه تا دستور توقف دادستانی
مرحله نخست تخریب این بنای اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی اول، بامداد ۱۴ خرداد سال جاری با ورود ماشین‌آلات سنگین آغاز شده بود. در پی تخریب بخش‌های عمده‌ای از بنا و اعتراض فعالان میراث فرهنگی، حسن همتی‌فر، دادستان عمومی و انقلاب مرکز خراسان رضوی، با ورود به پرونده دستور توقف فوری عملیات عمرانی را صادر کرد.
دادستان مشهد در آن مقطع اعلام کرده بود این ملک از سوی ستاد اجرایی فرمان امام به مالک جدید واگذار شده و ابعاد حقوقی و تخلفات احتمالی پروژه از سوی دستگاه قضایی در دست بررسی قرار دارد.
هم‌زمان، اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان نیز بر ارزش تاریخی این اثر تأکید کرد. حمید حلاج‌مقدم، سرپرست معاونت میراث فرهنگی این اداره‌کل، تصریح کرده بود هرچند این بنا در اوایل دهه ۱۳۹۰ با حکم قضایی از فهرست آثار ملی خارج شده، اما همچنان در اسناد طرح تفصیلی حوزه مرکزی مشهد به‌عنوان بنای واجد ارزش ثبت شده و هرگونه مداخله عمرانی در آن نیازمند رعایت ضوابط میراثی بوده است.
وعده نافرجام استاندار برای تملک و بازسازی
پس از تخریب اولیه، غلامحسین مظفری، استاندار خراسان رضوی، ضمن غیرقابل‌قبول خواندن تخریب کلیسا، از شهرداری و شورای اسلامی شهر مشهد خواسته بود نسبت به تملک زمین اقدام کنند. استاندار تأکید کرده بود این بنا باید «دقیقاً مطابق طرح اولیه بازسازی و به مرکز گفت‌وگوی بین ادیان تبدیل شود».
با این حال، در طول پنج ماه گذشته هیچ سازوکار بازدارنده‌ای برای حفاظت فیزیکی از باقیمانده سازه مستقر نشد و فرآیند تملک نیز به سرانجام نرسید.
کلیسای انجیلی مشهد واقع در خیابان جنت (کوچه گلستان)، با معماری آجری و سقف شیب‌دار، نمادی از تاریخ حضور میسیونرهای پروتستان در شرق ایران و نشانه‌ای از پیشینه تنوع مذهبی این شهر به شمار می‌رفت.
بر اساس اظهارات فعالان محلی، ملک مذکور پیش از تخریب، با هدف احداث مجتمع اقامتی به نهادی خارج از استان واگذار شده بود. با توجه به الزام‌آور بودن ضوابط حفاظتی بافت تاریخی در طرح تفصیلی مصوب شهر مشهد، تخریب کامل این اثر تاریخی، پرسش‌های جدی حقوقی درباره نحوه صدور مجوزها، ترک‌فعل در حفاظت فیزیکی از بنا پس از دستور دادستانی و ضمانت اجرایی مصوبات میراث فرهنگی بر جای گذاشته است.
لازم به ذکر است طی ۴۷ سال گذشته، بسیاری از اماکن و مؤسسات متعلق به مسیحیان، از جمله بیمارستان‌ها و کلیساها، توسط حکومت ایران مصادره یا تخریب شده‌اند. برخی از این بناهای تاریخی، مانند کلیسای ادونتیست تهران که نمادی از معماری دوره پهلوی بود، با مجوز شهرداری تخریب شدند. همچنین بیمارستان ثبت ملی‌شده «مسیح» در کرمانشاه، که دومین بیمارستان تاریخی ایران محسوب می‌شد، در خردادماه سال جاری توسط مالک آن و با استفاده از بیل مکانیکی به‌طور کامل تخریب شد. این بیمارستان نیز توسط میسیونرهای آمریکایی کلیسای مشایخی تأسیس شده بود. حدود دو سال پیش نیز گزارش‌های متعددی درباره تخریب بخش‌هایی از بیمارستان تاریخی مرسلین کرمان، علی‌رغم ثبت در فهرست آثار ملی، در رسانه‌های داخلی ایران منتشر شد.
